Beba KS

Аутор: bebaks

  • Nasilje u porodici

    Nasilje u porodici

    NASILJE U PORODICI

    Nasilje u porodici (poznato i kao nasilje od strane intimnog partnera ili zlostavljanje) nikad nije u redu. Nažalost, mnoge žene i deca su iskusila zlostavljanje. Tokom trudnoće i novog majčinstva, žene su u posebnom osetljivom stanju. Istraživanje pokazuje da više od 30% nasilja u porodici počinje tokom trudnoće, a postojeće zlostavljanje se može pogoršati tokom trudnoće ili nakon porođaja (NHS-UK).

    Šta je nasilje u porodici?

    Nasilje u porodici može biti urađeno od bilo koga, ali su najčešće muškarci ti koji vrše zlostavljanje nad ženama i decom. Međutim, česta je verovatnoća da će i majke, koliko i očevi na Kosovu (iako ne tako teško fizičko zlostavljanje), vršiti nasilje nad mlađom decom na Kosovu.

    Zlostavljanje se može desiti na više načina: fizičko, seksualno, emocionalno ili psihičko nasilje.

    Na primer, partner koji zlostavlja može izazvati emotivnu bol koristeći pogrdne nazive ili stalno vas okrivljujući za nešto što niste uradili. Zlostavljač može pokušati da kontroliše vaše ponašanje tako što vam ne dozvoljava da posetite svoju porodicu i prijatelje ili tako što vam stalno govori šta biste trebali raditi. Emotivno zlostavljanje može dovesti do toga da se osećate uplašeno ili depresivno, jedete nezdravu hranu ili pokupite loše navike kao što su pušenje ili piće.

    Partner koji zlostavlja može pokušati da vam nanese telesne povrede. Ovo fizičko zlostavljanje može obuhvatiti udarce, šamare, šutiranje, davljenje, guranje ili čak i čupanje kose. Ponekad, takav zlostavljač može ciljati stomak tokom trudnoće. Ovakvo nasilje vam može samo naškoditi ali može dovesti vašu nerođenu bebu u veliku opasnost.

    Seksualno zlostavljanje obuhvata prisilan seks (seksualni čin bez saglasnosti) i seksualno maltretiranje.

    Kako znate da li se u vezi u kojoj postoji zlostavljanje?

    Uobičajeno je da se parovi svađaju s vremena na vreme. Ali nasilje i emotivno zlostavljanje se razlikuju od manjih sukoba parova. Pitajte sebe:

    • Da li me partner uvek omalovažava i čini da se osećam loše zbog sebe?
    • Da li je moj partner prouzrokovao povredu na mom telu?
    • Da li partner preti meni, mojoj bebi, mojoj deci ili samom sebi?
    • Da li partner baca krivicu na mene za njegove aktivnosti? Da li mi govori da je moja krivica što me je udario?
    • Da li moj partner postaje nasilniji kako vreme prolazi?
    • Da li je moj partner obećao da me nikad više neće udariti ali opet to radi?

    Ukoliko ste odgovorili sa „Da“ na bilo koje od ovih pitanja, možda ste u nezdravoj vezi.

    Izvor: March of Dimes

    Koliko je uobičajeno nasilje u porodici na Kosovu?

    Nažalost jako je uobičajeno na Kosovu:

    • Preko 40% žena (i manje od 10% muškaraca) je reklo da su pretrpeli nasilje u porodici tokom 2015. godine (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’).
    • Troje od petoro dece ispod dve godine starosti se suočava sa psihološkom agresijom ili fizičkim kažnjavanjem na Kosovu. Odnos je sličan za decu do 14 godina starosti. (Kosovska Agencija za statistiku 2014, „Istraživanje višestrukih pokazatelja Kosova 2013 – 2014“).

    Uprkos tome što mnogo ljudi sa Kosova veruje da je nasilje u porodici sramno ponašanje, ono je „normalno“ na Kosovu, što znači da je prihvatljivo i/ili se previđa. Na primer, jedna od tri žene (starosti između 15 ’ 49 godina) veruje da je opravdano da muž udari ženu barem u nekoj od ovih situacija: (1) ukoliko izlazi bez da mu se javi, (2) zapostavlja decu, (3) svađa se sa njim, (4) odbija seks sa njim, (5) izgori hranu. Što su ljudi siromašniji i manje obrazovani na Kosovu, veća je verovatnoća da će nasilje u porodici biti prihvaćeno. Za žene koje nemaju formalno obrazovanje, stepen prihvatljivosti nasilja u porodici je skoro 80%. (Kosovska Agencija za statistiku 2014, „Istraživanje višestrukih pokazatelja Kosova 2013 – 2014“).

    Nasilje u porodici tokom trudnoće

    Da li je zlostavljanje opasno za moju nerođenu bebu?

    Da, opasno je, posebno ukoliko vas udara u stomak. Prema istraživanju Svetske Zdravstvene Organizacije, nasilje u porodici je povezano sa većim stepenom pobačaja (kada vaša beba umre pre 20 nedelje trudnoće), malom težinom beba prilikom porođaja (bebe koje imaju manje od 2,5 kg) i prevremenog rođenja (bebe koje su rođene pre 37 nedelje trudnoće) što izaziva brojne kratkoročne i dugoročne zdravstvene rizike za bebu. Nasilje u porodicu može takođe izazvati i povrede ili smrt još nerođene bebe.

    Kako nasilje u porodice utiče na trudnicu?

    Osim što je opasno za vašu bebu, nasilje u porodici tokom trudnoće je opasno za majku. Osim fizičkih povreda, trudnice koje su predmet zlostavljanja suočavaju se sa „većim nivoom depresije, straha i stresa kao i pokušajima samoubistva, nedostatak povezanosti sa detetom i niskom stopom dojenja.”

    „Zlostavljanje od strane intimnog partnera tokom trudnoće je značajno povezano sa brojnim štetnim zdravstvenim ponašanjima tokom trudnoće, uključujući pušenje, alkohol i zloupotrebu supstanci, i kašnjenja tokom prenatalne nege.“ (Svetska Zdravstvena Organizacija, „Nasilje od strane intimnog partnera tokom trudnoće; Informativni list“)

    Šta može biti uzrok zlostavljanju tokom trudnoće?

    Za mnoge porodice, trudnoća može prouzrokovati osećanje stresa, što je normalno. Ali nije u redu da vaš partner reaguje nasilno na stres. Neki partneri postaju nasilni tokom trudnoće zato što osećaju:

    • Uznemirenost zbog toga što trudnoća nije bila planirana.
    • Stres zbog pomisli o finansijskoj podršci za prvu bebu ili ostale bebe.
    • Ljubomoru zbog toga što vaša pažnja može biti podeljena između partnera i bebe ili nove veze.

    Nasilje u porodice nakon porođaja

    Nasilje nad ženama

    Ukoliko žena iskusi zlostavljanje tokom trudnoće, najverovatnije će se zlostavljanje nastaviti nakon što se beba rodi. Posledice takvog nasilja za ženu obuhvataju telesne povrede, doživotnu nepokretnost, pa čak i smrt bilo od ruke počinioca ili svoje ruke (samoubistvo). Žrtve nasilja u porodici će najverovatnije više patiti od anksioznosti, depresije i postporođajne depresije i straha. Ovo im može uveliko otežati pravilnu negu dece ili sebe. Na Kosovu, 80% žena koje su iskusile nasilje u porodici je reklo da su imale zdravstvene probleme koji su direktna posledica nasilja. (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’)

    Nasilje nad decom

    Ukoliko je žena žrtva nasilja u porodici, verovatno će i njeno dete biti meta nasilja. Prema BabyCenter.com, „Istraživanje pokazuje da se nasilje nad decom vrši negde između jedne trećine do više od tri četvrtine porodica u kojima je jedan od partnera zlostavljan. Čak iako dete nije neposredno zlostavljano, istraživanja pokazuju da deca koja su svedoci zlostavljanja jednog odraslog od strane drugog kod kuće su pod rizikom da i sama postanu nasilna ili da stupe u nasilnu vezi kada jednom odrastu. Ona su takođe pod visokim rizikom od depresije i mnogih drugih psiholoških i problema u ponašanju.“ (pogledajte https://www.babycenter.com/0_domestic-violence-during-pregnancy_1356253.bc?showAll=true)

    „Istraživanja su pokazala da izlaganje dece nasilnoj disciplini ima štetne posledice, koje se kreću od neposrednog uticaja do dugoročnih ozleda koje deca nose sa sobom u život odraslih. Nasilje ugrožava razvoj deteta, sposobnosti učenja i učinka u školi; ono sprečava pozitivne odnose, izaziva nizak osećaj samopoštovanja, emotivni bol i depresiju; i ponekad vodi i ka preuzimanju rizika i nanošenju povreda samom sebi.“ (Kosovska Agencija za statistiku 2014, „Istraživanje višestrukih pokazatelja Kosova 2013 – 2014“).

    „Istraživanje MŽK iz 2008. godine je pronašlo da je manja verovatnoža da će ispitanici koji su doživeli nasilje kao deca imati univerzitetsku diplomu za razliku od onih koji nisu pretrpeli nasilje; veća je verovatnoća da budu nezaposleni i imali su manji iznos prihoda u domaćinstvu. Štaviše, ispitanici koji su doživeli nasilje rano u detinjstvu bili su skloniji da dožive nasilje i kasnije u životu.“ (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’)

    Danas, manje ljudi sa Kosova veruje da je šamaranje deteta prihvatljiv način vaspitavanja, ali i dalje jedna trećina veruje da je to u redu. Žene će dvaput češće vikati na decu ili ih udariti od muškaraca kao način vaspitanja. Ovo naglašava činjenicu da nisu samo muškarci ti koji sprovode nasilje nad decom. (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’). Ovo može biti rezultat sopstvenog iskustva žrtve zlostavljanja i dodatnog pritiska majčinstva zato što se one najviše bave stalnom i zahtevnom negom male dece. Muškarci, međutim, obično izazivaju mnogo ozbiljnije nasilje nad decom nego nad ženama.

    Šta možete uraditi ukoliko vi ili neko koga poznajete pati od nasilja u porodici na Kosovu?

    Ne postoji opravdanje za nasilje u porodice. Nikad.

    Stavovi i odgovori na nasilje u porodici se polako popravljaju na Kosovu. Policija i sudovi su bolje obučeni da reaguju, a čini se i da Zaštitnici žrtava, Centri za socijalni rad i skloništa bolje rade svoj posao u vezi sa ovim velikim problemom.

    Šta biste trebali uraditi ukoliko ste vi ili neko koga poznajete žrtva nasilja u porodici?

    Ukoliko iskusite ili ste svedok nasilja u porodici, podstičemo vas da pozovete policiju, posebno ukoliko se radi o hitnom slučaju. Takođe možete pozvati besplatan telefonski broj za pomoć: 0800 11112. Njime upravlja Divizija za zaštitnike žrtava i advokatsku upravu pri Kancelariji javnog tužioca Kosova. Ljudi koji odgovaraju na telefon, pomažu žrtvama nasilja u porodici ili ljudima koji izveštavaju o tom nasilju sa informacijama i kontakt brojevima.

    Imajte na umu da prema kosovskom zakonu “neprijavljivanje zlostavljanja deteta ili nasilja u porodici je krivični prekršaj i svako ko propusti da prijavi krivični prekršaj koji se događa unutar porodične veze može biti krivično gonjen.” (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’, pogledajte član 385, Neprijavljivanje pripreme krivičnih dela, stav 3).

    Koja su vaša zakonska prava?

    Materijal pripremljen od strane OEBS-a “Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici.”

    Kosovskom Zakonu o zaštiti od nasilja u porodici, dela nasilja u porodici su definisana kao namerna dela ili postupci koje jedno lice izvrši nad drugim licem sa kojim je u porodičnoj vezi. Ova dela uključuju ali nisu ograničena na:

    a) korišćenje fizičke ili psihičke prinude; b) nanošenje ili pretnja da će naneti fizičku ili psihičku bol nekom članu porodice; c) izazivanje osećaja straha ili ugrožavanje dostojanstva; d) fizički napad; e) vređanje, zlostavljanje, nazivanje pogrdnim imenima i drugi oblici grubog uznemiravanja; f) stalno ponavljanje ponašanja sa ciljem da se ponizi drugo lice; g) seksualni odnosi bez saglasnosti; h) protivzakonito ograničavanje slobode kretanja drugog lica; i) oštećivanje ili uništavanje imovine drugog člana porodice; j) dovođenje drugog lica u situaciju da se ono boji za svoje fizičko, emocionalno ili ekonomsko stanje; k) ulaženje ili isterivanje drugog člana porodice iz zajedničkog stana uz korišćenje nasilja; l) otmica. (Zakon br. 03/L-182 o zaštiti od nasilja u porodici, 2010, dostupan na: [http://www.assembly- kosova.org/common/docs/ligjet/2010-182-eng.pdf](http://www.assembly- kosova.org/common/docs/ligjet/2010-182-eng.pdf).)

    Član 2, stav 1.2.

    Zakon o zaštiti od nasilja u porodici predviđa niz pravnih mera koje za cilj imaju pružanje zaštite žrtvama nasilja u porodici. U zakonu su definisani pojmovi kao što su nasilje u porodici i porodični odnosi i dato je objašnjenje koje vrste mera i naloga za zaštitu postoje kao i koji su postupci predviđeni za njihovo dobijanje.

    Kako zakon štiti vas i/ili vašu decu od nasilja u porodici?
    Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Mere zaštite su mere koje sud ili policija izriču kako bi se pružila zaštita licu koje je izloženo nasilju menjanjem okolnosti koje mogu dozvoliti nasilniku da počini više dela nasilja. Mere zaštite mogu ograničiti počinioce da posećuju svoja mesta stanovanja i mogu im zabraniti da viđaju svoju decu, pored drugih mera. Ove mere se izriču za vreme trajanja naloga o zaštiti. Kada se mere zaštite završe, one više ne utiču na imovinska prava ili na pravo na starateljstvo počinioca.

    Opštinski sud može izdati naloge za zaštitu ili naloge za hitnu zaštitu koji obuhvataju jednu ili više zaštitnih mera. Kosovska policija može da izda naloge za privremenu hitnu zaštitu koji sadrže samo neke zaštitne mere.

    Zahtev za meru zaštite može biti podnet od strane:

    • Žrtve nasilja u porodici;
    • Ovlašćenog predstavnika žrtve;
    • Advokata žrtve (uz saglasnost zaštićene strane);
    • Predstavnika centra za socijalni rad opštine u kojoj žrtva stalno ili privremeno boravi, ukoliko se radi o žrtvi maloletniku;
    • NVO koja je upoznata sa porodičnom situacijom žrtve.

    Kosovska policija je takođe dužna da obezbedi da se počinilac pridržava mera zaštite. Kršenje mere zaštite je krivično delo i počinilac će biti kažnjen i osuđen na zatvor.

    Koje su obaveze policije? Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Kosovska policija je u obavezi da reaguje na svaku prijavu dela ili pretnji izvršenja dela nasilja u porodici ili na svako kršenje naloga za zaštitu, naloga za hitnu zaštitu ili naloga za privremenu zaštitu, bez obzira ko je delo prijavio. Policija priprema izveštaj o incidentu bez obzira na to da li je krivično delo počinjeno ili da li je izvršeno hapšenje i primerak istog dostavlja žrtvi ili pravnom zastupniku.

    Pored izdavanja naloga za privremenu zaštitu, Kosovska policija dužna je da primenjuje razumne mere zaštite žrtava nasilja u porodici i da spreči dalje nasilje, što obuhvata sledeće:

    • da otvori posebnu telefonsku liniju za prijavljivanje slučajeva nasilja u porodici;
    • da žrtvi ili pravnom zastupniku žrtve omogući zvaničan kontakt sa policijskim službenikom koji vodi istragu u slučaju kada je žrtvi potrebna dodatna pomoć; u slučaju da službenik policije koji vodi istragu nije dostupan, drugi službenik je dužan da žrtvi pruži pomoć;
    • da obavesti žrtvu, pravnog zastupnika ili advokata žrtve o pravima koja žrtva ima prema Zakonu protiv nasilju u porodici, uključujući pravo da traži izdavanje naloga za privremenu hitnu zaštitu;
    • da obavesti žrtvu o pravnoj, pomoći psihologa i drugoj pomoći koju mogu pružiti institucije vlasti, kao i o pomoći mreže registrovanih NVO;
    • da obavesti relevantne pružaoce usluga o slučaju nasilja u porodici i da omogući stupanje u kontakt sa žrtvom, na zahtev žrtve;
    • da obezbedi prevoz za žrtvu i, kada je to potrebno, za lica koja žrtva izdržava: • odgovarajuće medicinske ustanove radi medicinske intervencije ili lekarskog pregleda; • prihvatilišta ili drugog prikladnog sigurnog mesta, na zahtev žrtve;
    • da pruži zaštitu licu koje prijavi slučaj, ukoliko je potrebno, u skladu sa važećim zakonskim obavezama u pogledu zaštite svedoka;
    • da udalji počinioca od boravišta ili prebivališta žrtve ili dela istog (u kontekstu mere zaštite udaljenjem iz stana, kuće ili drugog stambenog prostora).

    Pored toga, policija mora bez odlaganja da prijavi slučaj centru za socijalni rad opštine u kojoj lice ima prebivalište ili boravište u slučaju:

    • da je žrtva lice mlađe od 18 godina ili lice koje nije sposobno da postupa samostalno;
    • da su dela nasilja u porodici toliko teška da se odražavaju na bezbednost ili sigurnost lica mlađeg od 18 godina ili lica koje nije sposobno da postupa samostalno i koje stanuje gde i počinilac.

    Šta je prihvatilište i koje usluge pruža? Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Prihvatilište je bezbedno mesto gde žrtve nasilja u porodici i njihova deca mogu privremeno boraviti i gde im je pružena zaštita i druge usluge. Trenutno postoje prihvatilišta u Gjakova/Đakovici, Gjilan/Gnjilanu, Mitrovicë/Mitrovici, Pejë/Peći i Prishtinë/Prištini u kojima borave žrtve iz svih zajednica širom Kosova.

    Žrtve u prihvatilištu mogu ostati šest meseci. Ovaj boravak se može produžiti uz saglasnost Ministarstva za rad i socijalnu zaštitu.

    U prihvatilištu su u pravilu žrtvama obezbeđeni smeštaj, hrana, odeća, savetovanje (od strane psihologa i pravnika), pomoć lekara, strukovna obuka (strani jezici, računarstvo, Internet, čitanje i pisanje, šivenje, kulinarstvo, frizerski poslovi, krojenje), zdravstvena edukacija, usluge traženja zaposlenja i aktivnosti za decu (muzika, crtanje, ples) i druge usluge. Prihvatilište obilaze patrole policije i ima i brojne druge mere bezbednosti.

    Pojedina prihvatilišta takođe doprinose sprečavanju nasilja u porodici organizovanjem aktivnosti za poboljšanje informisanosti i poseta stanovništvu u ruralnim područjima. Pojedina prihvatilišta su takođe angažovana na monitoringu i predlaganju zakonskog i strategijskog okvira na Kosovu koji je adekvatno finansiran i kojim se štite žrtve nasilja u porodici. Druga organizuju redovne posete žrtvama, nakon njihovog povratka svojim porodicama ili nakon što se osamostale.

    Kako mogu pomoći prijatelju ili članu porodice koji je žrtva nasilja u porodici?

    • Razgovarajte sa zlostavljanom osobom i pitajte je kako joj možete pomoći. Ukoliko je dovoljno stara, ohrabrite je da potraži pomoć i savet. Podsetite je da nije njena krivica. Niko ne zaslužuje da bude zlostavljan.
    • Nemojte osuđivati i nemojte govoriti žrtvi šta da radi. Saslušajte i verujte u ono što govori. Budite strpljivi.
    • Često, žrtve nasilja u porodici su izolovane i bez pomoći. Pomozite joj da ostvari i održi spoljašnje kontakte.
    • Pomozite njoj i njenoj deci da ostanu bezbedni. Razgovarajte sa njom o tome šta može uraditi i podstaknite je da sama dođe do rešenja.
    • Pozovite besplatni telefon za pomoć 0800 11112 kako biste dobili više informacija o tome šta može biti urađeno. Ovo može biti bezbednije nego pokušavati da direktno intervenišete, što može biti opasno i za vas i za žrtvu. Ukoliko se plašite od odmazde, izbrišite istoriju poziva sa svog telefona nakon tih poziva.

    Za dodatne informacije

    • Pozovite pomoć na besplatni broj: 0800 11112 kojim upravljaju Zaštitnici žrtava i Advokatska uprava pri Tužilaštvu Kosova za više informacija i kontakt brojeve.
    • Pronaći ćete adresu, email i brojeve telefona svih javnih institucija (kao što su Zaštitnici žrtava), sigurne kuće i NVO-i koji rade na pitanjima u vezi sa nasiljem u porodici u svakoj opštini na Kosovu na stranicama od 24-54 OEBS-ovog „Priručnika za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“.
    • Mreža žena Kosova je upoznata sa uslugama, zaštitom i promovisanjem prava žena i devojčica na Kosovu od 1996. Njihov izveštaj „Nema više izgovora“ možete pročitati ovde.



  • Koje su moje opcije ukoliko je moj muž nasilan?

    Koje su moje opcije ukoliko je moj muž nasilan?

    KOJE SU MOJE OPCIJE UKOLIKO JE MOJ MUŽ NASILAN?

    Ne postoji opravdanje za nasilje u porodice. Nikad!

    Stavovi i odgovori na nasilje u porodici se polako popravljaju na Kosovu. Policija i sudovi su bolje obučeni da reaguju, a čini se i da Zaštitnici žrtava, Centri za socijalni rad i skloništa bolje rade svoj posao u vezi sa ovim velikim problemom.

    Šta biste trebali uraditi ukoliko ste vi ili neko koga poznajete žrtva nasilja u porodici?

    Ukoliko iskusite ili ste svedok nasilja u porodici, podstičemo vas da pozovete policiju, posebno ukoliko se radi o hitnom slučaju. Takođe možete pozvati besplatan telefonski broj za pomoć: 0800 11112. Njime upravlja Divizija za zaštitnike žrtava i advokatsku upravu pri Kancelariji javnog tužioca Kosova. Ljudi koji odgovaraju na telefon, pomažu žrtvama nasilja u porodici ili ljudima koji izveštavaju o tom nasilju sa informacijama i kontakt brojevima.

    Imajte na umu da prema kosovskom zakonu „neprijavljivanje zlostavljanja deteta ili nasilja u porodici je krivični prekršaj i svako ko propusti da prijavi krivični prekršaj koji se događa unutar porodične veze može biti krivično gonjen.“ (Mreža žena Kosova 2015, ‘Nema više opravdanja’, pogledajte član 385, Neprijavljivanje pripreme krivičnih dela, stav 3)

    Koja su vaša zakonska prava?

    Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    U kosovskom Zakonu o zaštiti od nasilja u porodici, dela nasilja u porodici su definisana kao namerna dela ili postupci koje jedno lice izvrši nad drugim licem sa kojim je u porodičnoj vezi. Ova dela uključuju ali nisu ograničena na: a) korišćenje fizičke ili psihičke prinude; b) nanošenje ili pretnja da će naneti fizičku ili psihičku bol nekom članu porodice; c) izazivanje osećaja straha ili ugrožavanje dostojanstva, d) fizički napad, e) vređanje, zlostavljanje, nazivanje pogrdnim imenima i drugi oblici grubog uznemiravanja; f) stalno ponavljanje ponašanja sa ciljem da se ponizi drugo lice; g) seksualni odnosi bez saglasnosti; h) protivzakonito ograničavanje slobode kretanja drugog lica; i) oštećivanje ili uništavanje imovine drugog člana porodice; j) dovođenje drugog lica u situaciju da se ono boji za svoje fizičko, emocionalno ili ekonomsko stanje; k) ulaganje ili isterivanje drugog člana porodice iz zajedničkog stana uz korišćenje nasilja; i l) otmica. (Zakon br. 03/L-182 o zaštiti od nasilja u porodici, 2010, dostupan na: http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2010-182-eng.pdf. član 2, stav 1.2.)

    Zakon o zaštiti od nasilja u porodici predviđa niz pravnih mera koje za cilj imaju pružanje zaštite žrtvama nasilja u porodici. U zakonu su definisani pojmovi kao što su nasilje u porodici i porodični odnosi i dato je objašnjenje koje vrste mera i naloga za zaštitu postoje kao i koji su postupci predviđeni za njihovo dobijanje.

    Kako zakon štiti vas i/ili vašu decu od nasilja u porodici?

    Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Mere zaštite su mere koje sud ili policija izriču kako bi se pružila zaštita licu koje je izloženo nasilju menjanjem okolnosti koje mogu dozvoliti nasilniku da počini više dela nasilja. Mere zaštite mogu ograničiti počinioce da posećuju svoja mesta stanovanja i mogu im zabraniti da viđaju svoju decu, pored drugih mera. Ove mere se izriču za vreme trajanja naloga o zaštiti. Kada se mere zaštite završe, one više ne utiču na imovinska prava ili na pravo na starateljstvo počinioca.

    Opštinski sud može izdati naloge za zaštitu ili naloge za hitnu zaštitu koji obuhvataju jednu ili više zaštitnih mera. Kosovska policija može da izda naloge za privremenu hitnu zaštitu koji sadrže samo neke zaštitne mere.

    Zahtev za meru zaštite može biti podnet od strane:

    • Žrtve nasilja u porodici;
    • Ovlašćenog predstavnika žrtve;
    • Advokata žrtve (uz saglasnost zaštićene strane);
    • Predstavnika centra za socijalni rad opštine u kojoj žrtva stalno ili privremeno boravi, ukoliko se radi o žrtvi maloletniku;
    • NVO koja je upoznata sa porodičnom situacijom žrtve.

    Kosovska policija je takođe dužna da obezbedi da se počinilac pridržava mera zaštite. Kršenje mere zaštite je krivično delo i počinilac će biti kažnjen i osuđen na zatvor.

    Kako biste pročitali ceo izveštaj OEBS-a pod nazivom „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“ posetite stranicu http://www.osce.org/kosovo/88708?download=true

    Koje su obaveze policije?

    Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Kosovska policija je u obavezi da reaguje na svaku prijavu dela ili pretnji izvršenja dela nasilja u porodici ili na svako kršenje naloga za zaštitu, naloga za hitnu zaštitu ili naloga za privremenu zaštitu, bez obzira ko je delo prijavio. Policija priprema izveštaj o incidentu bez obzira na to da li je krivično delo počinjeno ili da li je izvršeno hapšenje i primerak istog dostavlja žrtvi ili pravnom zastupniku.

    Pored izdavanja naloga za privremenu zaštitu, Kosovska policija dužna je da primenjuje razumne mere zaštite žrtvama nasilja u porodici i da spreči dalje nasilje, što obuhvata sledeće:

    • da otvori posebnu telefonsku liniju za prijavljivanje slučajeva nasilja u porodici;
    • da žrtvi ili pravnom zastupniku žrtve omogući zvaničan kontakt sa policijskim službenikom koji vodi istragu u slučaju kada je žrtvi potrebna dodatna pomoć; u slučaju da službenik policije koji vodi istragu nije dostupan, drugi službenik je dužan da žrtvi pruži pomoć;
    • da obavesti žrtvu, pravnog zastupnika ili advokata žrtve o pravima koja žrtva ima prema Zakonu protiv nasilju u porodici, uključujući pravo da traži izdavanje naloga za privremenu hitnu zaštitu;
    • da obavesti žrtvu o pravnoj, pomoći psihologa i drugoj pomoći koju mogu pružiti institucije vlasti, kao i o pomoći mreže registrovanih NVO;
    • da obavesti relevantne pružaoce usluga o slučaju nasilja u porodici i da omogući stupanje u kontakt sa žrtvom, na zahtev žrtve;
    • da obezbedi prevoz za žrtvu i, kada je to potrebno, za lica koja žrtva izdržava:
      • odgovarajuće medicinske ustanove radi medicinske intervencije ili lekarskog pregleda;
      • prihvatilišta ili drugog prikladnog sigurnog mesta, na zahtev žrtve;
    • da pruži zaštitu licu koje prijavi slučaj, ukoliko je potrebno, u skladu sa važećim zakonskim obavezama u pogledu zaštite svedoka;
    • da udalji počinioca od boravišta ili prebivališta žrtve ili dela istog (u kontekstu mere zaštite udaljenjem iz stana, kuće ili drugog stambenog prostora).

    Pored toga, policija mora bez odlaganja da prijavi slučaj centru za socijalni rad opštine u kojoj lice ima prebivalište ili boravište u slučaju:

    • da je žrtva lice mlađe od 18 godina ili lice koje nije sposobno da postupa samostalno;
    • da su dela nasilja u porodici toliko teška da se odražavaju na bezbednost ili sigurnost lica mlađeg od 18 godina ili lica koje nije sposobno da postupa samostalno i koje stanuje gde i počinilac.

    Šta je prihvatilište i koje usluge pruža?

    Materijal pripremljen od strane OEBS-a „Priručnik za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“

    Prihvatilište je bezbedno mesto gde žrtve nasilja u porodici i njihova deca mogu privremeno boraviti i gde im je pružena zaštita i druge usluge. Trenutno postoje prihvatilišta u Gjakova/Đakovici, Gjilan/Gnjilanu, Mitrovicë/Mitrovici, Pejë/Peći i Prishtinë/Prištini u kojima borave žrtve iz svih zajednica širom Kosova.

    Žrtve u prihvatilištu mogu ostati šest meseci. Ovaj boravak se može produžiti uz saglasnost Ministarstva za rad i socijalnu zaštitu.

    U prihvatilištu su u pravilu žrtvama obezbeđeni smeštaj, hrana, odeća, savetovanje (od strane psihologa i pravnika), pomoć lekara, strukovna obuka (strani jezici, računarstvo, Internet, čitanje i pisanje, šivenje, kulinarstvo, frizerski poslovi, krojenje), zdravstvena edukacija, usluge traženja zaposlenja i aktivnosti za decu (muzika, crtanje, ples) i druge usluge.

    Prihvatilište obilaze patrole policije i ima i brojne druge mere bezbednosti.

    Pojedina prihvatilišta takođe doprinose sprečavanju nasilja u porodici organizovanjem aktivnosti za poboljšanje informisanosti i poseta stanovništvu u ruralnim područjima. Pojedina prihvatilišta su takođe angažovana na monitoringu i predlaganju zakonskog i strategijskog okvira na Kosovu koji je adekvatno finansiran i kojim se štite žrtve nasilja u porodici. Druga organizuju redovne posete žrtvama, nakon njihovog povratka svojim porodicama ili nakon što se osamostale.

    Kako mogu pomoći prijatelju ili članu porodice koji je žrtva nasilja u porodici?

    • Razgovarajte sa zlostavljanom osobom i pitajte je kako joj možete pomoći. Ukoliko je dovoljno stara, ohrabrite je da potraži pomoć i savet. Podsetite je da nije njena krivica. Niko ne zaslužuje da bude zlostavljan.
    • Nemojte osuđivati i nemojte govoriti žrtvi šta da radi. Saslušajte i verujte u ono što govori. Budite strpljivi.
    • Često, žrtve nasilja u porodici su izolovane i bez pomoći. Pomozite joj da ostvari i održi spoljašnje kontakte.
    • Pomozite njoj i njenoj deci da ostanu bezbedni. Razgovarajte sa njom o tome šta može uraditi i podstaknite je da samo dođe do rešenja.
    • Pozovite besplatni telefon za pomoć 0800 11112 kako biste dobili više informacija o tome šta može biti urađeno. Ovo može biti bezbednije nego pokušavati da direktno intervenišete, što može biti opasno i za vas i za žrtvu. Ukoliko se plašite od odmazde, izbrišite istoriju poziva sa svog telefona nakon tih poziva.

    Za više informacija:

    • Pozovite besplatni broj: 0800 11112 kojim upravljaju Zaštitnici žrtava i Advokatska uprava pri Tužilaštvu Kosova za više informacija i kontakt brojeve.
    • Pronaći ćete adresu, email i brojeve telefona svih javnih institucija (kao što su Zaštitnici žrtava), sigurne kuće i NVO-i koji rade na pitanjima u vezi sa nasiljem u porodici u svakoj opštini na Kosovu na stranicama od 24-54 OEBS-ovog „Priručnika za pomoć i savete žrtvama nasilja u porodici“.
    • Mreža žena Kosova je upoznata sa uslugama, zaštitom i promovisanjem prava žena i devojčica na Kosovu od 1996. Njihov izveštaj „Nema više izgovora“ možete pročitati ovde.
  • Dobro došli na putovanje roditeljstva!

    Dobro došli na putovanje roditeljstva!

    Saznajte sve osnove o brigu o vašoj bebi , i majke , ovdje .

  • Të ushqyerit e drejtë të fëmijëve 0 deri në 5 vjeç

    Të ushqyerit e drejtë të fëmijëve 0 deri në 5 vjeç

    Të ushqyerit e drejtë dhe obeziteti i fëmijëve 0 deri në 5 vjeç

    Ushqyerja e fëmijëve pasqyron gjendjen e tyre të përgjithshme shëndetësore.

    Çdo fëmijë duhet të ushqehet ekskluzivisht me gji për të paktën 6 muajt e parë të jetës. Jepi të drejtë fëmijës tuaj të rritet i shëndetshëm!

    Pse duhet foshnja të ushqehet ekskluzivisht me gji 6 muajt e parë të jetës?

    • Sistemi i  tretjes te foshnja është ende i

    “papjekur”,

    • Gjendja fizike në këtë moshë  nuk mund të

    pranoj ushqimin e ri dhe,

    • Mundësia e alergjive ndaj ushqimit është në rritje e sipër.

    Përparësitë e gjidhënies

    • Gjidhënia parandalon obezitetin përmes shtimit normal të peshës trupore,

    • Qumështi i gjirit tretet lehtë duke mundësuar jashtëqitje të rregullt,

    • Qumështi i gjirit ndikon në zhvillimin e trurit dhe në nivel më të lartë të inteligjencës,

    • Qumështi i  gjirit ndihmon  rritjen e imunitetit të foshnjës për parandalim apo mbrojtje nga sëmundjet kronike dhe alergjitë,

    • Gjidhënia plotëson nevojat emocionale të foshnjës, krijon lidhjen mes nënës dhe foshnjës, foshnja qanë më pak dhe përparon më shumë.

    • Qumështi i gjirit është ushqim ideal për foshnje, i përshtatshëm tërësisht për nevojat e fëmijës

    Rregullat për ushqim ekskluzivisht në gji:

    • I posalinduri i shëndoshë duhet menjëhërë të ketë kontakt “lëkurë me lëkurë” me nënën e tij,

    • Gjashtë muajt e parë të jetës fëmija ushqehet vetëm me gji pa asnjë ushqim ose lëng shtesë,

    • Gjatë kësaj kohe duhet respektuar rregullin: kërkesë -ofrim: sa më shpesh ushqehet foshnja aq më shumë prodhohet qumështi,

    • Gjatë gjidhënies të shmanget ushqyerja  me biberon,

    • Për qetësim të foshnjës mos të përdoren

    “mashtrueset”(memet),

    • Gjatë periudhës së gjidhënies nëna t’i shmanget çdo aktiviteti që e “largon” nga foshnja e saj.

    Si të arrijmë gjidhënie të suksesshme?

    Duke respektuar:

    • Mënyrën si nëna mban foshnjën

    • Mënyrën si foshnja mban gojën në gji

    Përdorimi i vitaminave shtesë, fluorit dhe hekurit në 6 muajte parë të jetës

    Vitamina K e cila parandalon gjakderdhjen, i injektohet të posalindurit menjëherë pas lindjes.

    Të gjitha foshnjeve ju preferohet suplementimi me vitamin D me 400 IU në ditë duke filluar brenda ditëve të para të jetës deri sa fëmija të mbush një vit.

    Fëmijët e ushqyer me gji, të lindur me kohë, nuk kanë nevojë për shtesa të hekurit sepse rezervat mjaftojnë deri në moshën një vjeç. Qumështi i gjirit ka shumë më pak hekur në krahasim me qumështin e adaptuar por shfrytëzimi i tij është më i madh.

    Suplementimi me fluor nuk preferohet në 6 muajt e parë të jetës, ndërsa në vazhdim veprohet sipas indikacioneve apo vendit ku jetojnë.

    Ushqimi i fëmijëve që nuk janë në gji

    Nënat të cilat edhe pas informimit, për çështje të ndryshme, kanë vendosë të ushqejnë foshnjën e tyre me formulë, ju duhet ofruar mbështetje individuale dhe informata të sakta për përdorim të drejtë. Kjo vlen edhe për nënat që se kanë të mundur gjidhënien apo kanë ndonjë kundërindikacion për këtë.

    Ato duhet informuar se:

    • Formulat e thata (qumështi pluhur i adaptuar) nuk është prodhim steril. Mund të kontaminohet gjatë përdorimit.

    • Tek formulat e thata rreptësisht duhet respektuar udhëzimet e përgatitjes që janë në paketim

    • Qumështi jo i holluar i lopës (apo sisorëve tjerë), qumështi i kondenzuar, përpunuar (pa yndyrë) dhe gjysmë përpunuar (pjesërisht me yndyrë) nuk guxon t’i ipet fëmijëve nën 2 vjeç

      Për përgatitjen, ruajtjen dhe ushqyerjen  me formula të thata si dhe përdorimin e drejtë të formulave të gatshme në formë tretjeje, rekomandohet si në vijim:

    • Kujdes kontaminimi!

    • Çdo shujtë të përgatitet e freskët!

    • Të bëhet përgatitja me ujë të vluar ( >70°C)

    • Uji i vluar duhet ftohur shpejtë (jo më shumë se

    30 minuta) dhe të përdoret menjëherë; kujdes që me temperaturë të lartë mos të shkaktoni djegje në gojën e fëmijës!

    • Pas çdo shujte të hudhet sasia e mbetur!

    Në situata të jashtëzakonshme dhe rrethana të ndryshme kur nëna është e detyruar ta ushqej fëmijën me qumësht lope përgatitja bëhet në këtë mënyrë:

    • Në muajin e parë të jetës duhet përzier 40 ml qumësht me 20 ml ujë të vluar,

    • Në muajin e dytë të jetës duhet perzier 60 ml qumësht me 30 ml ujë të vluar,

    • Në muajin e tretë dhe katërt të jetës duhet përzier 80 ml qumësht me 40 ml ujë të vluar,

    • Në muajin e pestë dhe të gjashtë të jetës duhet përzier 100 ml qumësht me 50 ml ujë të vluar.

    Kur të fillohet me ushqim shtesë?

    Ushqimi shtesë është plotësim i ushqimit me qumësht dhe nuk nënkupton ndërprerjen e gjidhënies apo zëvëndësimin e qumështit me ushqim tjetër. Në vitin e parë të jetës foshnja rritet më shpejtë. Në moshën 4-6 muaj foshnja dyfishon peshën e lindjes ndërsa në moshën një vjeç e trefishon. Kjo tregon se sa ka rëndësi ushqimi i drejtë dhe kualitativ në këtë periudhë. Në moshën 6 muajshe foshnja është e gatshme për ushqim me lugë dhe organizmi ështëi përgatitur dhe i pjekur për ushqim të ri. Disa fëmijëve u duhet kohë më e gjatë që të përshtaten, derisa të tjerët me shumë kënaqësi pranojnë ushqimin e ri. Prindërit duhet të kenë shumë durim, të jenë të qetë,të kenë mirëkuptim sepse kjo është përvojë e re për ta dhe për fëmijën e tyre. Foshnja në fillim mund të refuzoj ushqimin por nuk duhet “heq dorë”. Foshnja është adaptuar në thithje dhe nuk mundet menjëherë të përtypet dhe të përbijë ushqimin i cili shpeshherë i del edhe nga goja. Foshnja mund të luaj me lugën por kjo është mënyra e të mësuarit dhe e njohjes me metodën e re dhe ushqimin e ri.

    Të ngrënit me lugë është hapi i  parë për pavarësi në ushqyerje

    Masat mbrojtëse dhe respektimi i rregullave të caktuara            

    Mos harro!

    • Larjen e duarve para dhe gjatë përgatitjes së ushqimit.

    • Enët duhet me qenë nga qelqi, nuk duhet sterilizuar por vetëm duhet pastruar në temperatura të larta dhe duhet tharë mirë.

    • Produktet të jenë të freskëta, të kontrolluara dhe kualitative. Pemët dhe perimet duhet të jenë të pjekura, të freskëta, të “shëndosha”, sezonale, mundësisht të pa spërkatura, pa pesticide dhe të rritura në mënyrë natyrale.

    • Produktet e reja të shtohen  një nga një, në fillim në formë qulli të miksuara dhe jo shumë të dendura, në sasi të vogël (2-3 lugë për shujtë), e pastaj duke rritur sasinë në 125 ml, e më pas në 250 ml. Produktet e ndryshme të përdoren në distancë prej 5-7 ditësh që të shihet a po i përballon fëmija mirë.

    • Asnjëherë mos të shtohen dy apo më tepër produkte së bashku për shkak të vlerësimit të intolerancës ndaj tyre (alergjia, ndryshimet në lëkurë, barkqitjet dhe vjelljet)

    • Fëmijës nuk duhet dhënë sasi e tepërt e ushqimit në gojë sepse ai duhet mësuar përtypjen.

    • Mos përdorni ushqim të ngrirë për fëmijën! Ushqimi i përgatitur në shtëpi mund të përdoret brenda 24-48 orë (nëse ruhet në kushte optimale).

    • Ushqimi industrial (nëse është nxehur) fëmija duhet ngrënë menjëherë, në të kundërtën atë duhet hedhur.

    • Qullet përgatiten pa shtim të kripës, sheqerit dhe mëlmesave tjera.

    • Mos ushqeni fëmijën në pozitë të shtrirë!

    • Mos ndërpreni gjidhënien apo qumështin formulë!

    • Nëse fëmija manifeston ndryshime alergjike, konsultoni mjekun!

    Me cilin ushqim të fillohet?

    Fillohet me ushqim me mundësi të vogël për alergji si: lëngje pemësh, qulle nga pemët, perimet dhe drithërat.

    Ky ushqim për nga shija është i ngjajshëm me shijen e ëmbël të qumështit dhe foshnja shumë lehtë do të “pranojë” shujtat e tilla.

    Në muajin e 7-të shtohet mishi, së pari mishi i bardhë (i pulës apo quranit), pastaj mishi i viqit të ri (i bluar e më pas i copëtuar) si dhe supat ose qullet e  perimeve. Pas muajit të 8-të shtohet peshku i bardhë pa hala, i zier apo i përgatitur në avull. E kuqja  e vezës e zier mirë duke shtuar sasinë gradualisht. Vaji i ullirit dhe lulediellit.

    Pas muajit të 10-të mishi i mështjerrës.

    Pas muajit të 11, kriposja e lehtë e ushqimit.

    Pas moshës një vjeç mishi i lopës  dhe e bardha e vezës.

    Për shkak të mundësisë së reaksioneve alergjike në vitin e parë të jetës nuk duhet dhënë pemët si: dredhëza, mjedra, manaferra, pemët citrone (kivi, portokalli, limoni, mandarina), pemët farore (arrat, bademi, kikirikat, lajthitë), çokollada, eurokremi, mjalti, maja buke, e bardha e vezës dhe ushqimi me konzervans.

    Llojet e produkteve

    Fruta

    Frutat janë burim i pasur i vitaminave, kripërave, mineraleve dhe karbohidrateve. Zakonisht fillohet me mollën, dardhën, kumbullën, pjeshkën dhe kajsinë. Në muajin e 8-të ipen të grryera imët, ndërsa në muajin e 11-të ipen në formë të freskët si tërësi.

    Perimet

    Perimet sjellin kualitet të ri në ushqim si dhe adaptim të fëmijës në “laramani” të ushqimit. Edhe pse vlerat energjike të perimeve janë të vogla ato prap janë të dobishme, sepse krahas proteinave bimore, përmbajnë edhe minerale, vitamina dhe materie të balansuara. Zakonisht fillohet me perime që treten lehtë: karrota, patatja, kungullesha, karfioli. Perimet e përgatitura nuk nxehen rishtazi (nga rreziku i nitriteve) si dhe nuk konsumohen 2 ditë radhazi.

    Drithërat dhe prodhimet e tyre

    Qullet me drithëra mund të jenë shujta kalimtare. Drithërat dhe prodhimet e tyre përmbajnë karbohidrate komplekse të cilat sigurojnë së paku 50% të energjisë së përgjithshme.

    Pas muajit të 7-të mund të ipen disa prodhime të drithërave që përmbajnë gluten (grizi, keksi).

    Mishi

    Mishi është burim i aminoacideve esenciale, vitaminave dhe mineraleve. Hekuri shfrytëzohet shumë mirë nga mishi. Mishi shtohet në ushqimin e foshnjës pas muajit të 7-të. Fillohet me mish të bardhë (pule apo qurani) sepse tretet lehtë, ka mundësi relative të vogla për alergji, është e arritshme dhe pak e kushtushme. Gjatë përgatitjes pastrohet nga lëkura dhe pjesët yndyrore. Nuk preferohet mishi i thatë, pashtetat dhe salsiqe. Peshku është burim i vlefshëm i proteinave, kalciumit, omega 3- acideve yndyrore, dhe duhet përdorë së paku një herë në javë në menynë ushqimore. Pas muajit të 8-të  mund të përdoret peshku i bardhë pa hala i zier apo i përgatitur në avull.

    Qumështi dhe prodhimet e tij

    OBSH nuk preferon qumështin e lopës para moshës një vjeç. Fëmijët ushqehen me gji apo qumësht formulë konform moshës. Qumështi është burim i pasur i  kalciumit, prandaj përdoret rregullisht që të krijohen rezervat për tërë jetën (i nevojshëm për dhëmbë dhe eshtra).

    Edhe produktet tjera përmbajnë kalcium por shfrytëzimi më i mirë është nga qumështi dhe prodhimet e ti

    Vezët

    Pas muajit të 8-të ipet e kuqja e vezës e zier mirë në sasi të vogël duke e shtuar gradualisht.

    E bardha e vezës ipet pas moshës një vjeç. Vezët e tundura apo gjysëm të ziera nuk preferohen për shkak të alergjisë dhe infeksioneve të mundshme me salmonelën.

    Mëlmesat

    Kriposja e lehtë e ushqimit lejohet në muajin e 11-të, por nuk përdoren biberi, speci i kuq, senfi, uthulla. Majdanozi dhe selino mund të ipen në formë çaji ose në supë. Farat e kimit (Qimnon) ipen në muajt e parë të jetës në çaj (i dobishëm për tretje dhe largim të gazrave).

    Vajrat

    Vaji lulediellit, ullirit dhe misrit shtohet në ushqim në muajin e 8-të, mundet edhe buteri ndërsa margarina nuk preferohet.

    Uji

    Sipas dëshirës

    Çaji

    Kohëpaskohe si pije, e freskët, e zier nga kaça, kopri dhe kamomila.

    Mjalti

    Mjalti mund të përmbajë spore të Clostridium botulinum që shkakton botulizmin. Trakti i  tretjes nuk ka aciditet të mjaftueshëm që do shkatërronte sporet, prandaj mjaltin nuk duhet dhënë foshnjës deri sa të mbush një vit.

    Kur fëmija adaptohet në shije të ushqimit  atëherë mund të bëhen kombinime të ndryshme të qulleve dhe konsistenca e ushqimit të përshtatet sipas mundësisë së përtypjes dhe daljes së dhëmbëve të fëmijës.

    Ushqimi dhe alergjitë

    Alergjitë në ushqim te fëmijët janë të shpeshta. Deri në moshën 3 vjeç 6-8% të fëmijëve diagnostikohen me alergji në ushqim.

    Sistemi digjestiv i foshnjeve dhe fëmijëve të vegjël nuk ka pjekuri të mjaftueshme dhe me marrjen e produkteve të reja shumë vështirë dallon të “huajën” nga e “vetja . Sistemi imun i zorrëve mund të bëjë “gabime” duke inicuar sistemin mbrojtës ndaj ushqimit dhe duke shkaktuar alergji.

    Me rritjen e fëmijës dhe me marrjen e vazhdueshme të ushqimit, sistemi imun gradualisht “pjeket” dhe alergjia në ushqim bëhet më e rrallë. Për këtë arsye në vitin e parë të jetës ushqimi ipet me kujdes të veçantë.

    Që nga lindja e deri në muajin e katërt dhe pestë ushqimi i vetëm i nevojshëm është qumështi i nënës apo qumështi formulë (nëse nëna nuk ka mundësi ta ushqejë fëmijën e saj me gji). Shtimi i hershëm i ushqimit, para muajit të katërt të jetës, rrit mundësinë për shfaqjen e alergjisë. Kujdes të veçantë duhet të ketë renditja e përdorimit të produkteve të reja.

    Ushqimin të cilin fëmija e provon  për herë të parë duhet të ipet në orët e mëngjesit që të përcillet reaksioni i fëmijës gjatë ditës. Poashtu ushqimi i ri duhet të ipet çdo ditë, minimum 3 ditë radhazi.

    Alergjenet më të shpeshta janë dredhëzat, e kuqja dhe e bardha e vezës, mjalti, arrat, bademat, lajthitë, kikiriki, qumështi, frutat e detit. Për këtë arsye këto produkte shtohen në ushqim ngadalë, në moshë të caktuar për produkte përkatëse. 

    Ndonjëherë paraqiten probleme respiratore si pengesa në frymëmarrje, rrjedhje hundësh, kollë, teshtitje, e në raste të rënda ngulfatje dhe shok anafilaktik. Ndryshimet në lëkurë paraqiten në minutat e parë deri në gjysëm ore pas marrjes së ushqimit.

    Alergjia në ushqim paraqitet në forma të ndryshme, ndryshime në lëkurë si urtika (pllaka të kuqe) apo ekzemë. Alergjitë në disa lloje të ushqimit manifestohen me pengesa në traktin e tretjes si mundim, vjellje, barkqitje, gjakë në feqe si dhe fëmija nuk përparon. Nëse lajmërohet alergjia në ushqim, prindërit duhet fotografuar ndryshimet, të shënojnë se çfarë lloj ushqimi ka ngrënë fëmija atë ditë dhe deri në vizitë te mjeku të evitojnë atë lloj të ushqimit. Shumë alergji të cilat shfaqen në vitin e parë të jetës me kalimin e kohës zhduken apo dobësohen prandaj largimi i ushqimit nga menyja ushqimore nuk bëhet pa konsultimin  e mjekut.Terapia nënkupton evitimin e ushqimit që shkakton alergji e sipas nevojës edhe përdorimin e medikamenteve.

    Që nga lindja deri në 5 vjeç, punëtorët shëndetësorë kanë obligim matjen e vazhdueshme të      peshës dhe gjatësisë trupore si dhe interpretimin e tyre përmes tabelave dhe diagrameve ku përcillet zhvillimi i fëmijës

    Zhvillimi i këtij materiali u mundësua nga:

    Canada Fund for Local Initiatives

  • Saznajte kako biti super tata.

    Saznajte kako biti super tata.

    Ovde mozete naci vazne informacije da postane Super Tata.

  • Devojka ili dečak: ko ili šta određuje?

    Devojka ili dečak: ko ili šta određuje?

    Dali ste znali da Očevi određuju pol deteta? Nije u pitanje seks pozicija, mesto ili doba dana. Ne, zaista nije!

    Do 18-te nedelje trudnoće, bi trebalo da znate dali će te imati devojčicu ili dečaka. Sperma od oca određuje pol bebe, zavisno od toga dali nosi X ili Y hromozom. Jaje od majke sadrži jedan hromozom X, pa zato pol bebe određuje hromozom X ili Y iz tatine sperme. Studije pokazuju da vaše šanse da imate devojčicu ili dečaka su nasleđene, znači ako vi (otac) imate više braće, veće su šanse da dobijete sina, a ukoliko imate više sestre onda su veće šanse da dobijete ćerke. Postoje mnogo mitova o stvarima koje možete da uradite da biste imali devojčicu ili dečaka; pozicija tokom seksa (žena gore ili da leži na stranu), mesta gde ćete imati seksualne odnose (ne, zbog seksa na ormaru nećete magično dobiti dečaka), vreme kad ćete imati seksualne odnose (neparni dani ili noći), ili zbog hrane koju jedete vi i vaša žena (slana hrana, školjke, itd). Ali ne postoji medicinski dokaz one funkcionišu.

  • Dobijanje zuba

    Dobijanje zuba

    Dobijanje zuba

    Izvor: March of Dimes, http://www.marchofdimes.org/baby/teething.aspx

    Dobijanje prvog zuba je ogromna prekretnica za vašu bebu! Većina beba dobijaju prve zube oko šestog meseca, ali može se desiti i ranije, od trećeg meseca. To je kad zubi vaše bebe izlaze po prvi put preko bebinih desni. Obično prvi izlaze dva prednja zuba, gore ili dole. Većini dece izlaze sva 20 zuba dok napune 3 godine.

    Koji su znaci i simptomi koji ukazuju na to da vaša beba dobija zube?

    Kod nekih beba to prođe bez ikakvih problema, dok neke bebe imaju bolove samo za kratko vreme. Ali neke bebe mogu imati tegobe nedeljama zbog bolova koje imaju kad im izlaze zubi po prvi put. Znaci i simptome uključuju:

    • Je čandrljiv.
    • Žvaka nešto tvrdo.
    • Plakanje.
    • Balavljenje.
    • Groznica sa temperaturom do 38.5C.
    • Bolovi u stomaku.
    • Nadute desni koje bole ako ih taknete.
    • Zovite bebinog doktora ako beba izgleda bolesno, izgleda da ima neprestane bolove, ili ima temperaturu više od 38.5C, jer ovi znaci mogu ukazati da nešto drugo nije u redu.

    Kako da pomognete bebi kad dobija zube po prvi put?

    Da biste pomogli bebi da se oseća bolje:

    • Dajte joj nešto što može žvakati, kao na primer gumeni prsten, hladna kašičica ili hladna rukavica za kupanje. Ako grizne ove, onda će ublažiti bol. Ove stvari treba da budu čiste, da biste izbegli mogući infekciju. Takođe neki roditelji su otkrili da ako ohlade gumeni prsten, smanjuje bebine bolove, ali ako ohladite gumeni prsten u frižideru, izvadite ga pre nego što se smrzne, jer onda može povrediti bebine meke desni.
    • Trljajte njene desni sa čistim prstom, ali ne dajte bebi nikakve lekove protiv bolova, ili ne trljajte joj desni sa lekovima ili alkoholom. Neki lekovi mogu da naškode vašoj bebi ako proguta previše, a neki prođu kroz usna bez da ima vremena da ublaže bol.
    • Očistite joj pljuvačku sa lica da biste izbegli neki osip.

    Kako da obezbedite dobro dentalno zdravlje za vašu bebu?

    Bebe mogu imati problema za zubima kako na primer karijes, zubobolja ili padanje zubi. Oko 10% dvogodišnjaka imaju jedan karijes ili više, a oko 50% imaju neki karijes do 5 godine. Zato je veoma važno da počnete brigu za bebine zube i desni. Evo kako:

    • Hranite bebu samo sa majčinim mlekom tokom prvih 6 meseci najmanje. Ne dajte bebi vodu sa šećerom, sokove ili gazirana pića.
    • Nakon što nahranite bebu nežno joj očistite usta nakvašenom maramicom ili mekanom četkicom za zube.
    • Perite bebinu cuclu samo sa čistom vodom, a nikad ne čistite cuclu u vaša usta. Nikad ne namazite cuclu sa šećerom ili medom.
    • Ne ostavljajte bebu da spava sa flašicom u ustima. Neka beba završi sa hranjenjem pre nego što se naspava, jer ovako štitite njene zube od karijesa.
    • Kad beba počne da jede tvrdu hranu, dajte joj samu zdravu hranu, ograničite količinu voćnih sokova koje joj date (najbolje je voda), i dajte joj samo tokom obroka.
    • Čistite bebine zubiće dvaput dnevno sa četkicom za zube, odmah nakon što joj izraste prvi zubić.
    • Odvedite vašu bebu kod stomatologa čim dobije prvi zubić, ili kad napuni jednu godinu, a potom svakih 6 meseci.
    • Naučite bebu da pije sa šoljice kad napuni jednu godinu. Bebe treba da prestanu da upotrebljavaju flašicu za hranjenje izmešiću za hranjenje između 12 i 14 meseca.
  • Šta se dešava sa mojom ženom?!?

    Šta se dešava sa mojom ženom?!?

    Trudnoća traje 40 nedelje i sastoji se od tri tromesečja:

    1. Prvo tromesečje je od 1-ve do 13-te nedelje. Hormoni koji pomažu bebi da raste, mogu da uzrokuju promene u raspoloženju, tako da vaša žena može biti srećna jedan trenutak, a tužna sledeći. Verovatno ona će biti mnogo umorna često; pa nije lako da raste novi život u tebi. Otprilike 75% žena pate od neke forme jutarnje mučnine, koja može se javiti često tokom dana, a ponekad i tokom celog dana. Možda će zavoleti hranu koju nije jela pre trudnoće, ili zamrzeti hranu koju je volela.
    2. Drugo tromesečje je od 14-te do 27-me nedelje. Žene se osećaju bolje; manje povraćaju, imaju manje promene raspoloženja, i imaju „sjajnu“ kožu koja čini da se osećaju dobro, iako normalno je da neke žene budu anksiozne i imaju promenljivo raspoloženje. Počinje da im se vidi stomak i osetiće kretanje bebe.
    3. Treće tromoesečje je od 28-me do 40-te nedelje. Kako vaša beba raste, tako i vaša žena dobija na težini, i može joj biti neudobno. Bebini pokreti će biti snažniji, i možete videti znakove ekstremiteta bebe koje guraju unutar stomaka vaše žene. Možda će imati probleme sa spavanjem, imaće vrtoglavice i probleme sa ravnotežom. Trebaće joj mnogo odmora. Takođe može imati Braxton Hicks kontrakcije, na taj način njeno telo se priprema za porođaj.

    Tokom trudnoće vaše žene, vi imate važnu ulogu kad je u pitanju njeno fizičko zdravlje i emocionalna stabilnost, što je veoma važno za najbolji razvoj bebe. Trudnoća je radosna, ali takođe može biti stresno. To može produbiti vašu vezu, ali takođe može stvoriti nove tenzije zbog zabrinutosti za roditeljstvo, novac i vašu vezu. Evo nekoliko načina na koje možete da je napravite da bude bolje iskustvo za oboje:

    • Pridružite joj se na prenatalne posete u ustanovama za pružanje emotivne podrške. Takođe će vam dati priliku da postavite pitanja i vidite svoju bebu u ultrazvuk. Pogledajte ovde koje su prenatalne zdravstvene preglede potrebne.
    • Informirajte se preko ovog websajta ili posetite besplatne sesije za očeve kod naših lokalnih Beba-ks Centrima. Ove klase uče muškarci, za muškarce. Znajući šta da očekujete i dobijanje odgovore na vaša pitanja će smanjiti stres i dati vam ideje za najbolje načine kako da se uključite.
    • Organizirajte se. Razgovarajte sa svojim partnerom o tome šta vi oboje želite za bebu. Odlučite gde će beba spavati, i napravite taj deo vašeg doma šaren i gostoljubiv za bebu. Idite u kupovinu za stvari koje su potrebne za bebu; kliknite ovde da vidite šta vam je potrebno za početak.
    • Pomognite vašoj ženi da bude zdrava tako da ohrabrite je da jede dobro, vežba, sa ne pije alkohol ili da puši ili da ne uzima droge ili neke lekove na recept. Takođe i vi trebate prestati da pušite jer pasivno pušenje (pušenje iz druge ruke) je štetno za bebu. Pomognite joj da smanji stres i pomognite joj da odmara, tako da ponudite joj emocionalnu podršku, pomognite joj oko kućne poslove i oko druge dece, ako ih imate. Razgovarjate zajedno o vašim nadama i planima za bebu, jer to može smanjiti stres.
    • Možete imati seksualne odnose ako vaša žena i vi to želite. Ovde možete saznati više o seksu i trudnoći.
    • Da biste odbegli seksualno prenosljive bolesti, koje mogu imati kobne posledice za vaše nerođeno dete, imajte seks sa samo jednom osobom koja nema nikakve druge seksualne partnere i/ili koristite kondom prilikom seksualnog odnosa. Diskutirajte testiranje na HIV za vas i vašeg partnera sa vašim lekarom.
    • Podržite odluku vašeg partnera da doji. Majčino mleko je najbolja hrana za vašu bebu. Ona ima sve što vaša beba treba da raste i bude zdrava. Saznajte više o tome kako možete da joj pružite podršku ovde.

    Koje prenatalne kontrole su potrebne?

    Ohrabrite vašu ženu da poseti lekara što je ranije moguće u trudnoći jer će to pomoći da se utvrdi koliko nedelja je trudna, i da se identifikuju eventualne komplikacije. Idite zajedno sa njom za podršku i tako možete postavljati pitanja. Možda ćete posebno uživati u ultrazvučne posete, gde ćete moći da vidite svoju bebu na kompjuterskom ekranu i čuti njegovi otkucaj srca. Pored prve posete u prvom tromesečju, Svetska zdravstvena organizacija preporučuje najmanje četiri prenatalnih poseta oko nedelja 16, 24-28, 32, i 36 za nekomplikovane trudnoće. Međutim, u mnogim zemljama žene idu svakog meseca kod lekara. Za više informacija o zdravlju prije rođenja kliknite ovde.

    Koji su neki znaci upozorenja?

    Ako vaša žena ima neki od ovih znakova, odmah potražite pomoć lekara jer mogu ukazivati na veliku pretnju za nju i/ili za nerođeno dete:

    • Jak i/ili konstantni bol u stomaku
    • Vaginalno krvarenje, posebno svetlo crvena krv.
    • Jako, nekontrolirano povraćanje koja izaziva dehidraciju.
    • Glavobolju, vrtoglavicu, ili duple slike ili zamagljen vid za 2-3 sata.
    • Groznicu i/ili visoku temperaturu (38 °C ili više).
    • Iznenadno i ozbiljno oticanje lica i šaka i stopala, i/ili neobjašnjeno gojenje.
    • Neobično sporo ili nikakvo kretanje vaše bebe posle šestog meseca.

    Devojka ili Dečak, ko odlučuje?

    Do 18-te nedelje trudnoće, bi trebalo da znate dali ćete imati devojčicu ili dečaka. Sperma od oca određuje pol bebe, zavisno od toga dali nosi X ili Y hromozom. Jaje od majke sadrži jedan hromozom X, pa zato pol bebe određuje hromozom X ili Y iz tatine sperme. Studije pokazuju da vaše šanse da imate devojčicu ili dečaka su nasleđene, znači ako vi (otac) imate više braće, veće su šanse da dobijete sina, a ukoliko imate više sestara onda su veće šanse da dobijete ćerke. Postoje mnogo mitova o stvarima koje možete da uradite da biste imali devojčicu ili dečaka; pozicija tokom seksa (žena gore ili da leži na stranu), mesta gde ćete imati seksualne odnose (ne, zbog seksa na ormaru nećete magično da dobijete dečaka), vreme kad ćete imati seksualne odnose (neparni dani ili noći), ili zbog hrane koju jedete vi i vaša žena (slana hrana, školjke, itd). Ali ne postoji medicinski dokaz da one funkcionišu.

    Šta treba da spremamo za bebu?

    Evo nekih osnovnih stvari kojih ćete hteti da imate spremne pre nego što se beba rodi:

    • Odeća – 6-8 sve u jednom komplete, 6-8 vests ili majice, 2-4 kapuće, 1 debeo sve – u – jednom odelo ili jaknu (za zimu), and 4-6 ćebinja.
    • Pelene – planirajte ša će vam trebati oko 70 pelene nedeljno.
    • Za spavanje – krevetac ili kolevka sa prikladno ugrađenim dušekom.
    • Za jelo – ako dojite onda ništa, ali ako koristite formulu, onda će vam trebati portikle, flašice, cucle, četke za flašicu i način sterilizacije (ovo je ključno).
    • Za kupanje – kada za bebu i/ili nešto za da naslonite bebinu kadu, mekane krpe i peškire, i blag sapun za bebe.
    • Za dviženje – autosedište ako putujete sa kolima. Nije osnovno ali može vam pomoći i ležaljka za bebe i kolica.

    Šta treba da znate o Carskom rezu

    Nije dobra ideja porođaj sa Carskim rezom, osim ako postoji legitiman zdravstveni razlog. Zato što Carski rez može prouzrokavati problem za vašu ženu i bebu, osobeno za buduće trudnoće. Svaki Carski rez povećava rizik za seriozne komplikacije za buduće trudnoće, zato ako planirate da imate nekoliko dece onda eksperti preporučuju vaginalni porođaj. Budite oprezni lekara koji insistiraju na Carski rez bez davanja legitimnih zdravstvenih razloga, jer Carski rezovi često koštaju više za pacijente nego vaginalni porođaj, a može biti pogodan za lekare jer oni mogu biti zakazani u „radno vreme“.

    Neki ljudi misle da rođenje sa Carskim rezom će biti lakše, manje bolne i manje komplikovanije, tako da je važno da se odvoje mitovi od stvarnosti.

    Mit #1: Veća pogodnost. Da, to može da vam pomogne da bolje planirate oko porodične pomoći i radnog odmora, ali da li znate da:

    • Nećete moći da zakažete Carski rez pre 39 nedelje trudnoće, tako da treba da budete spremni ako beba reši da dolazi ranije.
    • Da je dodatno teško oporavak od velike operacije dok se brine za novorođenče i bilo koje druge dece.
    • Biće u bolnici duže (u proseku tri dana umesto jednog ili dva).
    • Imaće ograničenu fizičku aktivnost za nekoliko nedelja.
    • Da ima bolova zbog reza koji može uticati da joj bude neprijatno da doji.
    • Da ima značajno više šanse da se vrati u bolnicu sa komplikacijama.

    Mit #2: Izbegavanje bolova i kontrakcija. Da, vaša žena neće osećati mnogo boli tokom operacije, ali da li znate da:

    • Oporavljenje će trajati mnogo više nego kod vaginalnog porođaja.
    • Imaće bolove nedeljama posle operacije i trebaće joj lekove.
    • Imaće poteškoće sa dizanjem, brigom ili hranjenje novorođenčeta i druge starije dece kojima može biti potrebna posebna pažnja imajući u vidu njihov nov brat ili sestru.
    • Verovatno će još uvek osećati bol ili nelagodnost tokom procesa i nakon kada prolazi efekat lekova ili kada lekovi daju sporedne efekte.

    Mit #3: Minimiziranje komplikacije. Da, ona može izbeći komplikacije koje su moguće kod neki mali broj vaginalnih porođaja, ali da li znate da postoje:

    • Fizički rizici za majku, kako neposredni i dugoročni. Budući da je ozbiljna operacija postoji rizik od komplikacija kao što su infekcije, krvarenje i povrede drugih organa. Kada ima carski rez, vašoj ženi će verovatno biti potreban carski rez u budućim trudnoćama, a to uzrokuje probleme u buduće trudnoće takve kao placenta previa. Većina pukotina do kojih dolazi tokom vaginalnog porođaja ili izazove malo neprijatnosti ili može zahtevati konce, ali obično dobro se oporavlja za kratko vreme.
    • Psihološki rizici za majku koji uključuju negativna čustva zbog porođaja, manje neposrednog kontakta sa bebom, što može škoditi vezi među majke i deteta i dojenjem, i povećati rizik od post-partum depresije.
    • Rizik da bebe rođene Carskim rezom imaju više problema sa disanjem ili druge zdravstvene probleme.

    Mit #4: Sačuvati „zategnutost“. Istraživanja su pokazala da dugotrajna seksualna funkcija ostaje ista i nije pogođena zbog vaginalnog porođaja. Vaginalna zategnutost se vraća u roku od šest meseci nakon porođaja nakon barem prvog rođenja. Vaša žena može da napravi Kegel vežbe za zatezanje vagine posle vaginalnog porođaja.

    Zabavne činjenice za seksualno zadovoljstvo tokom trudnoće

    1. Većina žena može da nastavi imati seks sve dok ne počne porođaj. Seksualna aktivnost neće povrediti bebu. Beba je zaštićena od amnionske vreće, grlića materice i mišića materice. Tu je i gusta sluzokoža koja zatvara grlić materice i štiti bebu od infekcija.
    2. Normalno je da seksualna želja kod žena pada u prvom tromesečju zbog osetljivosti dojke, umora, mučnine. Druge žene se osećaju oslobođene od brige oko kontraceptiva ili začeća, pa uživaju više u seksu. Do drugog tromesečja, mnoge žene osećaju manje mučnine i doživljavaju pojačanu seksualnu želju.
    3. Očevi mogu da podrže i /ili podignu njihovo samopouzdanje tako da će im dati pozitivne komplimenti za njihovo telo koje se stalno menja tokom trudnoće.
    4. Kako što se telo menja tokom trudnoće, parovi će možda morati da probaju razne seksualne poze da bi pronašli ono što je najudobnije za nju. Neke žene otkrivaju nove ili povećane seksualne užitke tokom trudnoće zbog eksperimentisanja. „Spooning“ (zagrljenje) dok sedite ispravno, može vam pružiti mnogo prostora za ručnu stimulaciju, ležanje na strani je pogodno za oralnu stimulaciju, a eksperimentisanje sa jastucima ili drugim pomagalama može vam pomoći da probate nove stvari i aktivnosti.
    5. Zbog osećaja nadutosti, nekim ženama može biti neudobno vaginalna penetracija tokom trudnoće, zato možete probati ručnu stimulaciju, oralni seks, ili masturbaciju.
    6. Tokom trudnoće je normalno da žena ima male grčeve posle seksa. Materica se kontrahuje tokom orgazma i ove kontrakcije mogu biti po izražene tokom trudnoće, zato što materica postaje sve veća.
    7. Ako je partner u opasnosti da doživi komplikacije tokom trudnoće (vaginalno krvarenje, curenje amniotske tečnosti, itd.) onda doktor vas može savetovati da prestajete da imate seksualne odnose. Budite otvoreni sa doktorom i pričajte otvoreno o seksualnim aktivnostima koje možete imati.

    Uobičajene strahove od koji očekuju očeva

    1. Sigurnost – muškarci su uslovljeni da bi zaštitili svoje porodice, i fizički i finansijski i normalno je da očevi da osete još veći pritisak u tom periodu.
    2. Sposobnost – mnogo ljudi brinu da će “da slome“ svoju bebu i da oni ne znaju kako da se brinu za dete. Ne brinite; naučite prave poteze ovde, a onda praksu.
    3. Mortalitet – što ste više svesni svoje smrtnosti i više se plašite za život svoje supruge i nerođeno dete je sasvim normalno.
    4. Odnos – muškarci ponekad plače da će biti “zamenjeni“ za bebu, ali da često nestaje kada sretnete svoju bebu. Oni se takođe brinu o svom seksualnom životu pre i posle bebe; da pričamo o tome više na ovoj stranici.
    5. Vagina – samo reč može da ugasi muškarce. Muškarcima generalno nije ugodno razmišljanje ili razgovor o stvarima koji su uključeni u ženskim telima tokom i nakon trudnoće.

    Zašto je važno da se očevi uključuju

    Pregled 16 produženih studija koja su istražila za uticaj prisustva oca tokom detinjstva utvrdili su da ta deca koja su imali prisutnog oca rano imaju, u proseku, manje problema u ponašanju, manje kriminalne aktivnosti, bolje ekonomske stabilnosti, bolji kognitivni razvoj, bolje performanse u školi i manje stresa tokom odraslog doba (Sarkadi, Kristiansson, Oberklaid, i Bremberg, 2008).

    • Bebe sa uključenim očevima imaju bolje kognitivne funkcije.
    • Bebe sa uključenim očevima ćeše se razvijaju u decu sa visokim samopouzdanjem koji mogu da reše sukobe bez nasilja.
    • Deca sa uključenim očevima generalno imaju manje problema u ponašanju.
    • Očevi koji su uključeni u životima svoje dece su zadovoljniji i veće šanse da ostanu uključeni.
    • Uključeni očevi imaju bolje zdravlje: oni se manje drogiraju, konzumiraju manje alkohola, žive duže, i se osećaju psihički i fizički zdraviji.
    • Neke studije pokazuju da očevi koji su uključeni u zbrinjavanje imaju više zadovoljavajuće odnose sa svojim partnerima, osećaju više povezanost sa njihovim porodicama i pokazuju bolji seksualni život sa partnerom.
    • Uključeni očevi doprinose smanjenju stresa kod majke tokom trudnoće.
    • Majke koje su praćene tokom prenatalnih poseta obično pohađaju više njih, u poređenju sa majkama koje nemaju pratnju.

    Izvor: Promundo, CulturaSalud, and REDMAS (2013). Program P – A Manual for Engaging Men in Father- hood, Caregiving, Maternal and Child Health. Promundo: Rio de Janeiro, Brazil and Washington, D.C. USA.

  • Imunizacija i vodič za bebine kontrole

    Imunizacija i vodič za bebine kontrole

    Veoma je važno da odvedete bebu na kontrole i imunizaciju. Može biti teško za mame da gledaju dok im se beba vakcinira, ali ne brinite, to će proći za jedan minut, a vakcina pomaže da se beba štiti od veoma važnih bolesti i da bude zdrava.

    Kalendar imunizacije

    Tokom prve godine bebinog života, ona dobija nekoliko vakcina, da bi bila zaštićena od raznih bolesti opasnih po život. U prilogu imate kalendar imunizacije koje se primenjuje u Kosovo.

    Vakcina

    Rođenje

    2

    meseca

    3

    Meseca

    4

    meseca

    12 meseca

    6-7 godina

    11-12 godina

    17-18 godina

    BCG

    Sprečava tuberkulozu

    1

     

     

     

     

     

     

     

    HepB

    Sprečava Hepatitis B

    1

    2

    3

    4

     

     

     

     

    DPT

    Sprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus

     

    1

    2

    3

     

     

     

     

    Hib

    Sprečava hemofiliju i gripu tipa b

     

    1

    2

    3

     

     

     

     

    IPV

    Sprečava polio (dečju paralizu), daje se preko inekcije

     

    1

    2

    3

     

     

     

     

    DPTr

    Sprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus (pojačavač/ ponavljanje)

     

     

     

     

    1

     

     

     

    OPVr

    Sprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus (pojačavač/ponavljanje)

     

     

     

     

    1

    2

    3

     

    MMRv

    Sprečava male boginje, zauške, rubeolu, i varičelu

     

     

     

     

    1

     

     

     

    MMRr

    Sprečava male boginje, zauške, rubeolu (pojačavač/ponavljanje)

     

     

     

     

     

    1

     

     

    DT

    Sprečava difteriju i tetanus

     

     

     

     

     

    1

     

     

    Td

    Sprečava difteriju i tetanus (pojačavač/ponavljanje)

     

     

     

     

     

     

    1

    2
    Izvor: Ministry of Health and National Institute of Public Health of Kosovo

    Većina beba ne pati iz neželjenih efekata kad dobiju vakcine, ali iako se pojave, obično nisu mnogo ozbiljni. Neke vakcine mogu prouzrokovati malo groznice, osip na mestu gde je ubrizgavana vakcina. Iako beba može izgledati kao bolesna posle vakcinacije, u stvari ove reakcije su dobar znak da njen imuni sistem funkcioniše i uči da se bori sa infekcijama. U nekim retkim slučajevima, beba može imati ozbiljnu alergičnu reakciju zbog vakcine, i ako primetite da beba ima to, odmah se obratite doktoru. Vakcine ne prouzrokuju autizam, i veći broj naučnih istraživanja dokazuje to. Ako imate pitanja o opasnostima vakcina, razgovarajte sa doktorom.

    Kalendar bebinih pregleda

    I kad je sve u redu sa bebom i zdrava, redovne posete doktoru doprinose da beba bude srećna. Tokom ovih poseta, vi možete da naučite o bebinom porastu, dobijanju na težini, zdravlju i vakciniranju, i o tome kako se razvija vaša beba. U prilogu imate Kalendar poseta koji se primenjuje u Kosovu:

    Poseta #1

    3-5 dana

    Poseta #2

    1 mesec

    Poseta #3

    2 meseca

    Poseta #4

    4 meseca

    Poseta #5

    6 meseca

    Poseta #6

    9 meseca

    Poseta #7

    12 meseca

    Poseta #8

    15 meseca

    Poseta #9

    18 meseca

    Poseta #10

    24 meseca

    Obično tokom posete:

    1. Proveri se bebin rast: doktor će meriti bebinu težinu, dužinu, glavu i uneti ih u tablicu (gledajte ovde). Možete da koristite ovo da biste uporedili rast vaše bebe sa drugim bebama.
    2. Fizički pregled: temeljan fizički pregled, od glave do pete. Doktor će proveriti da li vaša beba je zdrava i da li njen razvoj je u skladu sa normalnom stopom rasta bebe.
    3. Opšti razvoj: doktor će proveriti da li vaša beba se razvija u skladu sa normalnom stopom razvoja motoričkih sposobnosti i emocionalnog razvoja.
    4. Ishrana: doktor će vas savetovati o dojenju, vitaminima i drugim hranljivim materijama, a kad beba počne da raste, takođe će doktor i vama postaviti pitanja o tome šta jede vaša beba.
    5. Opšta diskusija: pokazaće vam šta da očekujete dok beba raste. Pitajte sve što vas interesuje, bez obzira koliko nevažno može da izgleda. Takođe, ne plašite se da date do znanja doktoru ako se osećate iscrpljeno, pod stresom ili depresivno.
    6. Laboratorijske analize: obično nisu potrebne tokom ovih poseta, ali može napraviti analize zbog anemije (nizak nivo gvožđa u krvi) sa običnim testom krvi od prsta.
    7. Vakcinacija: zavisno od starosti, vašoj bebi će biti potrebne različite vakcine.

    Courtesy of March of Dimes

    Tablice porasta za dečake i devojčice

    U prilogu su tablice porasta Svetske Zdravstvene Organizacije, za bebe ispod 2 godine:

    Težina za starost: Dečaci
    Image

    Dužina za starost: Dečaci
    Image

    Obim glave za starost: Dečaci
    Image

    Težina za starost: Devojčice
    Image

    Dužina za starost: Devojčice
    Image

    Obim glave za starost: Devojčice
    Image

  • Zašto je važno da se očevi uključuju

    Zašto je važno da se očevi uključuju

    Da! Dokazano je da učešće oca pozitivno utiče sa manje problema u ponašanju i bolje kognitivnog razvoja vašeg deteta.

    Pregled 16 produženih studija koja su istražila uticaj prisustva oca tokom detinjstva utvrdili su da ta deca koja su imali prisutnog oca rano imaju, u proseku, manje problema u ponašanju, manje kriminalne aktivnosti, bolje ekonomske stabilnosti, bolji kognitivni razvoj, bolje performanse u školi i manje stresa tokom odraslog doba (Sarkadi, Kristiansson, Oberklaid, i Bremberg, 2008).

    • Bebe sa uključenim očevima imaju bolje kognitivne funkcije.
    • Bebe sa uključenim očevima češće se razvijaju u decu sa visokim samopouzdanjem koji mogu da reše sukobe bez nasilja.
    • Deca sa uključenim očevima generalno imaju manje problema u ponašanju.
    • Očevi koji su uključeni u životima svoje dece su zadovoljniji i veće šanse da ostanu uključeni.
    • Uključeni očevi imaju bolje zdravlje: oni se manje drogiraju, konzumiraju manje alkohola, žive duže, i osećaju psihički i fizički zdraviji.
    • Neke studije pokazuju da očevi koji su uključeni u zbrinjavanje imaju više zadovoljavajuće odnose sa svojim partnerima, osećaju više povezanost sa njihovim porodicama i pokazuju bolji seksualni život sa partnerom.
    • Uključeni očevi doprinose smanjenju stresa kod majke tokom trudnoće.
    • Majke koje su praćene tokom prenatalnih poseta obično pohađaju više njih, u poređenju sa majkama koje nemaju pratnju.

    Izvor: Promundo, CulturaSalud, and REDMAS (2013). Program P – A Manual for Engaging Men in Fatherhood, Caregiving, Maternal and Child Health. Promundo: Rio de Janeiro, Brazil and Washington, D.C. USA.