Категорија: Dete i majka

Tokom prvih nekoliko meseca, beba plač oko 1.5 sata dnevno zbog raznih razloga: glad, bol, strah, zamor, ili prosto zato što hoće da je neko podrži. Neprestano plakanje može da uzrokuje mnogo stresa i Zamora zato je važno da naučite da smirite bebu koja plače. Shvatiti znakove vaše bebe će vam pomoći da shvatite kako da reagujete i takoÄ‘e kako da sprečite da beba počne da plače uopšte.

Ako beba plače, probajte sledeće:

• Proverite dali he beba gladna.
• Proverite bebinu pelenu, ako nije čista – promenite je.
• Tražite znake boli ili bolesti. Proverite dali je temperatura preko 38C, da ne ima otečene desne, ili infekciju uši.
• Ljuljajte bebu i hodajte sa njom.
• Pevajte bebi ili pričajte.
• Dajte bebi cucllu ili neku igračku.
• Vodite bebu u vožnju u kolici.
• Vodite bebu i vožnju sa kolima. Osigurajte se da je beba bezbedna u kolima.
• Povijte bebu udobno sa ćebetom.
• Pustite muziku ili uključite TV. Osigurajte se da to što se prikazuje da zvuči umirujuče.
• Uključite usisivač, sušać odeće ili pustite vodu u lavabo ili kadi. Neke bebe vole ove ritmične zvukove.
• Držite bebu uz vaše telo. Dišite smireno i polako.
• Ako ništa drugo ne uspeva, onda spustite bebu u kolevci, na leÄ‘ima, zatvorite vrata i proverite ga za 10 minuta.

TakoÄ‘e postoji tehnika koju koriste roditelji širom sveta da bi smirili njihove bebe i da bi ih uspavali u nekoliko minuta. Ova tehnika uključuje bebin umirujući refleks preko pet  jednostavnih koraka preko kojih se imitira majčina materica: 5 S’a (na engleski sva 5 tehnike počnju sa slovom S): 1) povijanje, 2) položaj na strane, 3) kanje zvuci, 4) ljuljanje, 5) sisanje. Gledajte ovaj videosnimak da biste naučili ove tehnike u nekoliko minuta. Više o ovim tehnikama možete naučiti u websajt Happiest Baby.

Važno je da vi reagujete brzo da date bebi do znanje da nije sama. Ne brinite, ne može se beba pokvariti zbog maženja. Istraživanja pokažu da bebe koje se drže više, plaču manje. TakoÄ‘e postaju po nezavisniji, prema  istraživanjama Univerziteta Johns Hopkins,  koji je jedni od vodećih institucija za javno zdravje.

Ako beba place duže nego obično i nikako ne možete da je smirite, obratite se doktoru da bi proverili dali postoji neki zdravstveni problem ili dali je bolestan. TakoÄ‘e možda se radi o grčevima (kolik) što može prouzrokavati intensivno plakanje više od 3 sata dnevno, i se pojavi kod 1 od 10 beba. Počinje kad je beba 2-3 nedelja stara, doživi vrhunac oko 6 nedeljne starosti, i nastavlja dok beba ne napuni 3-4 meseca. Oko 20 % beba pate zbog ovoga. Postoje mnogo teorije zašto bebe pate od kolika, ali je veoma moguće da je to zbog toga što beba je preosetljiva na zamor ili previse stimuliranja, i nije zbog preblemama sa gasovima. Ako vaša beba izgleda da ima kolik,pokušajte da je smiriti preko tehnike “5 S-a” koju smo vam pokazali u video snimak.

Nikad nemojte potresiti vašu bebu. Ako počnete da se osećate frustrirana, postavite bebu u bezbednom mestu i odaljite se od nje nekoliko koraka. TakoÄ‘e možete tražiti pomoć porodice i prijatelja. Dovoljno su samo nekoliko sekunde potresanja da bi prouzrokavali dugoročnu štetu u bebin mozak, šta može da rezultira sa sindromom potresane bebe (SPB), koja je vodeći uzrok smrti u SAD kod bebe koje su žrtve nasilja.. prosečna starost žrtava je 3-8 meseci, a obično profil napadača je mlad momak, u ranim dvadesetim godinama, ko je ili otac deteta ili dečko bebine majke. Oko polovina dece sa SPB umiru.

Imunizacija i vodić za bebine kontrole

Veoma je važno da odvedete bebu na kontrole i imunizaciju. Može biti teško za mame da gledaju dok im se beba vakcinira, ali ne brinite to će proći za jedan minut, a vakcina pomaže da se beba štiti od veoma važnih bolesti i da bude zdrava.

Kalendar imunizacije

Tokom prve godine bebinog života, ona dobija nekoliko vakcina, da bi bila zaštitena od raznih bolesti opasnih po život. U prilogu imate calendar imunizacije koje se primenjuje u Kosovo.

Vakcina	Rođenje	2 meseca	3 Meseca	4 meseca	12 meseca	6-7 godina	11-12 godina	17-18 godina
BCG Sprečava tuberkulozu	1
HepB Sprečava Hepatitis B	1	2	3	4
DPT Sprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus		1	2	3
Hib Sprečava hemofiliju i  gripa tipa  b		1	2	3
IPV Sprečava polio (dečju paralizu), daje se preko inekcije		1	2	3
DPTr Sprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus (pojačavač/ ponavljanje)					1
OPVr Sprečava polio (dečju paralizu), daje se preko usta (pojačavač/ ponavljanje)					1	2	3
MMRv Sprečava male boginje, zauške, rubeolu, i varičelu					1
MMRr Sprečava male boginje, zauške, rubeolu (pojačavač/ ponavljanje)						1
DT Sprečava difteriju i tetanus						1
Td Sprečava difteriju i tetanus (pojačavač/ ponavljanje)							1	2

Večina beba ne pate iz neželjnih efekata kad dobiju vacine, ali iako se pojave, obično nisu mnogo ozbiljni. Neke vakcine mogu prouzrokavati malo groznice, osip u meste gde je ubrizgavana vakcina. Iako beba može izgledati kao bolesna posle vakcinacije, u stvari ove reakcije su dobar znak da njen imuni  system funkcionira, i uči da se bori sa infekcijama. U nekim retkim slučajevima, beba može imati ozbiljnu alergičnu reakciju zbog vakcine, i ako imate da beba ima to, onda se odmah obratite doktoru. Vakcine ne prouzrokavaju autizam, i veći broj naučnih istraživanja dokazuju to. Ako imate pitanja oko opasnosti vakcina, razgovarajte sa doktorom.

Kalendar bebinih pregleda

I kad je sve u redu sa bebom, i zdrava redovne posete doktoru doprinose da beba bude sreć. Tokom ovih poseta, vi možete da naučite o bebinom porastu, dobijanje na težini, zdravje i vakciniranje, i o tome kako se razvoji vaša beba. U prilogu imate Kalendar poseta koji se primenjuje u Kosovu:

Poseta #1 3-5 dana	Poseta #2 1 mesec	Poseta #3 2 meseca	Poseta #4 4 meseca	Poseta #5 6 meseca
Poseta #6 9 meseca	Poseta #7 12 meseca	Poseta #8 15 meseca	Poseta #9 18 meseca	Poseta #10 24 meseca

Imunizacija i vodić za bebine kontrole

Veoma je važno da odvedete bebu na kontrole i imunizaciju. Može biti teško za mame da gledaju dok im se beba vakcinira, ali ne brinite to će proći za jedan minut, a vakcina pomaže da se beba štiti od veoma važnih bolesti i da bude zdrava.

Kalendar imunizacije

Tokom prve godine bebinog života, ona dobija nekoliko vakcina, da bi bila zaštitena od raznih bolesti opasnih po život. U prilogu imate calendar imunizacije koje se primenjuje u Kosovo.

Vakcina	Rođenje	2meseca	3Meseca	4meseca	12 meseca	6-7 godina	11-12 godina	17-18 godina
BCGSprečava tuberkulozu	1
HepBSprečava Hepatitis B	1	2	3	4
DPTSprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus		1	2	3
HibSprečava hemofiliju i  gripa tipa  b		1	2	3
IPVSprečava polio (dečju paralizu), daje se preko inekcije		1	2	3
DPTrSprečava difteriju, veliki kašalj i tetanus (pojačavač/ ponavljanje)					1
OPVrSprečava polio (dečju paralizu), daje se preko usta (pojačavač/ ponavljanje)					1	2	3
MMRvSprečava male boginje, zauške, rubeolu, i varičelu					1
MMRrSprečava male boginje, zauške, rubeolu (pojačavač/ ponavljanje)						1
DTSprečava difteriju i tetanus						1
TdSprečava difteriju i tetanus (pojačavač/ ponavljanje)							1	2

Izvor: Ministry of Health and National Institute of Public Health of Kosovo

Večina beba ne pate iz neželjnih efekata kad dobiju vacine, ali iako se pojave, obično nisu mnogo ozbiljni. Neke vakcine mogu prouzrokavati malo groznice, osip u meste gde je ubrizgavana vakcina. Iako beba može izgledati kao bolesna posle vakcinacije, u stvari ove reakcije su dobar znak da njen imuni  system funkcionira, i uči da se bori sa infekcijama. U nekim retkim slučajevima, beba može imati ozbiljnu alergičnu reakciju zbog vakcine, i ako imate da beba ima to, onda se odmah obratite doktoru. Vakcine ne prouzrokavaju autizam, i veći broj naučnih istraživanja dokazuju to. Ako imate pitanja oko opasnosti vakcina, razgovarajte sa doktorom.

Kalendar bebinih pregleda

I kad je sve u redu sa bebom, i zdrava redovne posete doktoru doprinose da beba bude sreć. Tokom ovih poseta, vi možete da naučite o bebinom porastu, dobijanje na težini, zdravje i vakciniranje, i o tome kako se razvoji vaša beba. U prilogu imate Kalendar poseta koji se primenjuje u Kosovu:

Poseta #13-5 dana	Poseta #21 mesec	Poseta #32 meseca	Poseta #44 meseca	Poseta #56 meseca
Poseta #69 meseca	Poseta #712 meseca	Poseta #815 meseca	Poseta #918 meseca	Poseta #1024 meseca

Obično tokom posete:

1. Proveri se bebin rast: doktor će meriti bebinu težinu, dužinu, glavu i će ih unositi u tablicu, (gledajte ovdee). Možete da koristite ovo da biste uporedili rast vaše bebe sa drugim bebama.
2. Fizički pregled: temeljan fizički pregled, od glave do pete. Doktor će proveriti dali vaša beba je zdrava i dali njen razvoj je u skladu sa normalnom stopom rasta bebe.
3. Opšti razvoj: doktor će proveriti da li vaša beba se razvije u skladu sa normalnom stopom razvoja motoričkih sposobnosti i emocionalnog razvoja.
4. Ishrana: doktor će vas savetovati o dojenju, vitamine i drugim hranljivim materijama, a kad beba počne da raste takoÄ‘e će doktor i vama postaviti pitanja o tome šta jede vaša beba.
5. Opšta diskusija: pokazaće vam šta da očekujete dok beba raste. Pitajte sve što vas interesuje, nezavisno koliko nevašno može da izgleda. TakoÄ‘e ne plašite da date do znanje doktoru ako se osećte iscrpljena, pod stresom ili depresivna.
6. Laboratorijske analize: obično nisu potrebne tokom ovih poseta, ali može napraviti analize zbog anemije (nizak nivo gvožđa u krvi) sa običnim testom krvi od prsta.
7. Vakcinacija: zavisno od starosti, vašoj bebi će biti potrebne razlićne vakcine.

Courtesy of March of Dimes

Tablice porasta sa dečake i devojčice

U prilogu su tablice porasta Svetske Zdravstvene Organizacije, za bebe ispod 2 godina:

Težina za starost: Dečaci

Dužina za starost: Dečaci

Obim glave za starost: Dečaci

Težina za starost: Girls

Dužina za starost: Girls

Obim glave za starost: Girls

Saznajte sve osnove o brigu o vašoj bebi , i majke , ovdje .

Të ushqyerit e drejtë dhe obeziteti i fëmijëve 0 deri në 5 vjeç

Ushqyerja e fëmijëve pasqyron gjendjen e tyre të përgjithshme shëndetësore.

Çdo fëmijë duhet të ushqehet ekskluzivisht me gji për të paktën 6 muajt e parë të jetës. Jepi të drejtë fëmijës tuaj të rritet i shëndetshëm!

Pse duhet foshnja të ushqehet ekskluzivisht me gji 6 muajt e parë të jetës?

• Sistemi i  tretjes te foshnja është ende i

“papjekur”,

• Gjendja fizike në këtë moshë  nuk mund të

pranoj ushqimin e ri dhe,

• Mundësia e alergjive ndaj ushqimit është në rritje e sipër.

Përparësitë e gjidhënies

• Gjidhënia parandalon obezitetin përmes shtimit normal të peshës trupore,

• Qumështi i gjirit tretet lehtë duke mundësuar jashtëqitje të rregullt,

• Qumështi i gjirit ndikon në zhvillimin e trurit dhe në nivel më të lartë të inteligjencës,

• Qumështi i  gjirit ndihmon  rritjen e imunitetit të foshnjës për parandalim apo mbrojtje nga sëmundjet kronike dhe alergjitë,

• Gjidhënia plotëson nevojat emocionale të foshnjës, krijon lidhjen mes nënës dhe foshnjës, foshnja qanë më pak dhe përparon më shumë.

• Qumështi i gjirit është ushqim ideal për foshnje, i përshtatshëm tërësisht për nevojat e fëmijës

Rregullat për ushqim ekskluzivisht në gji:

• I posalinduri i shëndoshë duhet menjëhërë të ketë kontakt “lëkurë me lëkurë” me nënën e tij,

• Gjashtë muajt e parë të jetës fëmija ushqehet vetëm me gji pa asnjë ushqim ose lëng shtesë,

• Gjatë kësaj kohe duhet respektuar rregullin: kërkesë -ofrim: sa më shpesh ushqehet foshnja aq më shumë prodhohet qumështi,

• Gjatë gjidhënies të shmanget ushqyerja  me biberon,

• Për qetësim të foshnjës mos të përdoren

“mashtrueset”(memet),

• Gjatë periudhës së gjidhënies nëna t’i shmanget çdo aktiviteti që e “largon” nga foshnja e saj.

Si të arrijmë gjidhënie të suksesshme?

Duke respektuar:

• Mënyrën si nëna mban foshnjën

• Mënyrën si foshnja mban gojën në gji

Përdorimi i vitaminave shtesë, fluorit dhe hekurit në 6 muajte parë të jetës

Vitamina K e cila parandalon gjakderdhjen, i injektohet të posalindurit menjëherë pas lindjes.

Të gjitha foshnjeve ju preferohet suplementimi me vitamin D me 400 IU në ditë duke filluar brenda ditëve të para të jetës deri sa fëmija të mbush një vit.

Fëmijët e ushqyer me gji, të lindur me kohë, nuk kanë nevojë për shtesa të hekurit sepse rezervat mjaftojnë deri në moshën një vjeç. Qumështi i gjirit ka shumë më pak hekur në krahasim me qumështin e adaptuar por shfrytëzimi i tij është më i madh.

Suplementimi me fluor nuk preferohet në 6 muajt e parë të jetës, ndërsa në vazhdim veprohet sipas indikacioneve apo vendit ku jetojnë.

Ushqimi i fëmijëve që nuk janë në gji

Nënat të cilat edhe pas informimit, për çështje të ndryshme, kanë vendosë të ushqejnë foshnjën e tyre me formulë, ju duhet ofruar mbështetje individuale dhe informata të sakta për përdorim të drejtë. Kjo vlen edhe për nënat që se kanë të mundur gjidhënien apo kanë ndonjë kundërindikacion për këtë.

Ato duhet informuar se:

• Formulat e thata (qumështi pluhur i adaptuar) nuk është prodhim steril. Mund të kontaminohet gjatë përdorimit.

• Tek formulat e thata rreptësisht duhet respektuar udhëzimet e përgatitjes që janë në paketim

• Qumështi jo i holluar i lopës (apo sisorëve tjerë), qumështi i kondenzuar, përpunuar (pa yndyrë) dhe gjysmë përpunuar (pjesërisht me yndyrë) nuk guxon t’i ipet fëmijëve nën 2 vjeç

  Për përgatitjen, ruajtjen dhe ushqyerjen  me formula të thata si dhe përdorimin e drejtë të formulave të gatshme në formë tretjeje, rekomandohet si në vijim:

• Kujdes kontaminimi!

• Çdo shujtë të përgatitet e freskët!

• Të bëhet përgatitja me ujë të vluar ( >70°C)

• Uji i vluar duhet ftohur shpejtë (jo më shumë se

30 minuta) dhe të përdoret menjëherë; kujdes që me temperaturë të lartë mos të shkaktoni djegje në gojën e fëmijës!

• Pas çdo shujte të hudhet sasia e mbetur!

Në situata të jashtëzakonshme dhe rrethana të ndryshme kur nëna është e detyruar ta ushqej fëmijën me qumësht lope përgatitja bëhet në këtë mënyrë:

• Në muajin e parë të jetës duhet përzier 40 ml qumësht me 20 ml ujë të vluar,

• Në muajin e dytë të jetës duhet perzier 60 ml qumësht me 30 ml ujë të vluar,

• Në muajin e tretë dhe katërt të jetës duhet përzier 80 ml qumësht me 40 ml ujë të vluar,

• Në muajin e pestë dhe të gjashtë të jetës duhet përzier 100 ml qumësht me 50 ml ujë të vluar.

Kur të fillohet me ushqim shtesë?

Ushqimi shtesë është plotësim i ushqimit me qumësht dhe nuk nënkupton ndërprerjen e gjidhënies apo zëvëndësimin e qumështit me ushqim tjetër. Në vitin e parë të jetës foshnja rritet më shpejtë. Në moshën 4-6 muaj foshnja dyfishon peshën e lindjes ndërsa në moshën një vjeç e trefishon. Kjo tregon se sa ka rëndësi ushqimi i drejtë dhe kualitativ në këtë periudhë. Në moshën 6 muajshe foshnja është e gatshme për ushqim me lugë dhe organizmi ështëi përgatitur dhe i pjekur për ushqim të ri. Disa fëmijëve u duhet kohë më e gjatë që të përshtaten, derisa të tjerët me shumë kënaqësi pranojnë ushqimin e ri. Prindërit duhet të kenë shumë durim, të jenë të qetë,të kenë mirëkuptim sepse kjo është përvojë e re për ta dhe për fëmijën e tyre. Foshnja në fillim mund të refuzoj ushqimin por nuk duhet “heq dorë”. Foshnja është adaptuar në thithje dhe nuk mundet menjëherë të përtypet dhe të përbijë ushqimin i cili shpeshherë i del edhe nga goja. Foshnja mund të luaj me lugën por kjo është mënyra e të mësuarit dhe e njohjes me metodën e re dhe ushqimin e ri.

Të ngrënit me lugë është hapi i  parë për pavarësi në ushqyerje

Masat mbrojtëse dhe respektimi i rregullave të caktuara            

Mos harro!

• Larjen e duarve para dhe gjatë përgatitjes së ushqimit.

• Enët duhet me qenë nga qelqi, nuk duhet sterilizuar por vetëm duhet pastruar në temperatura të larta dhe duhet tharë mirë.

• Produktet të jenë të freskëta, të kontrolluara dhe kualitative. Pemët dhe perimet duhet të jenë të pjekura, të freskëta, të “shëndosha”, sezonale, mundësisht të pa spërkatura, pa pesticide dhe të rritura në mënyrë natyrale.

• Produktet e reja të shtohen  një nga një, në fillim në formë qulli të miksuara dhe jo shumë të dendura, në sasi të vogël (2-3 lugë për shujtë), e pastaj duke rritur sasinë në 125 ml, e më pas në 250 ml. Produktet e ndryshme të përdoren në distancë prej 5-7 ditësh që të shihet a po i përballon fëmija mirë.

• Asnjëherë mos të shtohen dy apo më tepër produkte së bashku për shkak të vlerësimit të intolerancës ndaj tyre (alergjia, ndryshimet në lëkurë, barkqitjet dhe vjelljet)

• Fëmijës nuk duhet dhënë sasi e tepërt e ushqimit në gojë sepse ai duhet mësuar përtypjen.

• Mos përdorni ushqim të ngrirë për fëmijën! Ushqimi i përgatitur në shtëpi mund të përdoret brenda 24-48 orë (nëse ruhet në kushte optimale).

• Ushqimi industrial (nëse është nxehur) fëmija duhet ngrënë menjëherë, në të kundërtën atë duhet hedhur.

• Qullet përgatiten pa shtim të kripës, sheqerit dhe mëlmesave tjera.

• Mos ushqeni fëmijën në pozitë të shtrirë!

• Mos ndërpreni gjidhënien apo qumështin formulë!

• Nëse fëmija manifeston ndryshime alergjike, konsultoni mjekun!

Me cilin ushqim të fillohet?

Fillohet me ushqim me mundësi të vogël për alergji si: lëngje pemësh, qulle nga pemët, perimet dhe drithërat.

Ky ushqim për nga shija është i ngjajshëm me shijen e ëmbël të qumështit dhe foshnja shumë lehtë do të “pranojë” shujtat e tilla.

Në muajin e 7-të shtohet mishi, së pari mishi i bardhë (i pulës apo quranit), pastaj mishi i viqit të ri (i bluar e më pas i copëtuar) si dhe supat ose qullet e  perimeve. Pas muajit të 8-të shtohet peshku i bardhë pa hala, i zier apo i përgatitur në avull. E kuqja  e vezës e zier mirë duke shtuar sasinë gradualisht. Vaji i ullirit dhe lulediellit.

Pas muajit të 10-të mishi i mështjerrës.

Pas muajit të 11, kriposja e lehtë e ushqimit.

Pas moshës një vjeç mishi i lopës  dhe e bardha e vezës.

Për shkak të mundësisë së reaksioneve alergjike në vitin e parë të jetës nuk duhet dhënë pemët si: dredhëza, mjedra, manaferra, pemët citrone (kivi, portokalli, limoni, mandarina), pemët farore (arrat, bademi, kikirikat, lajthitë), çokollada, eurokremi, mjalti, maja buke, e bardha e vezës dhe ushqimi me konzervans.

Llojet e produkteve

Fruta

Frutat janë burim i pasur i vitaminave, kripërave, mineraleve dhe karbohidrateve. Zakonisht fillohet me mollën, dardhën, kumbullën, pjeshkën dhe kajsinë. Në muajin e 8-të ipen të grryera imët, ndërsa në muajin e 11-të ipen në formë të freskët si tërësi.

Perimet

Perimet sjellin kualitet të ri në ushqim si dhe adaptim të fëmijës në “laramani” të ushqimit. Edhe pse vlerat energjike të perimeve janë të vogla ato prap janë të dobishme, sepse krahas proteinave bimore, përmbajnë edhe minerale, vitamina dhe materie të balansuara. Zakonisht fillohet me perime që treten lehtë: karrota, patatja, kungullesha, karfioli. Perimet e përgatitura nuk nxehen rishtazi (nga rreziku i nitriteve) si dhe nuk konsumohen 2 ditë radhazi.

Drithërat dhe prodhimet e tyre

Qullet me drithëra mund të jenë shujta kalimtare. Drithërat dhe prodhimet e tyre përmbajnë karbohidrate komplekse të cilat sigurojnë së paku 50% të energjisë së përgjithshme.

Pas muajit të 7-të mund të ipen disa prodhime të drithërave që përmbajnë gluten (grizi, keksi).

Mishi

Mishi është burim i aminoacideve esenciale, vitaminave dhe mineraleve. Hekuri shfrytëzohet shumë mirë nga mishi. Mishi shtohet në ushqimin e foshnjës pas muajit të 7-të. Fillohet me mish të bardhë (pule apo qurani) sepse tretet lehtë, ka mundësi relative të vogla për alergji, është e arritshme dhe pak e kushtushme. Gjatë përgatitjes pastrohet nga lëkura dhe pjesët yndyrore. Nuk preferohet mishi i thatë, pashtetat dhe salsiqe. Peshku është burim i vlefshëm i proteinave, kalciumit, omega 3- acideve yndyrore, dhe duhet përdorë së paku një herë në javë në menynë ushqimore. Pas muajit të 8-të  mund të përdoret peshku i bardhë pa hala i zier apo i përgatitur në avull.

Qumështi dhe prodhimet e tij

OBSH nuk preferon qumështin e lopës para moshës një vjeç. Fëmijët ushqehen me gji apo qumësht formulë konform moshës. Qumështi është burim i pasur i  kalciumit, prandaj përdoret rregullisht që të krijohen rezervat për tërë jetën (i nevojshëm për dhëmbë dhe eshtra).

Edhe produktet tjera përmbajnë kalcium por shfrytëzimi më i mirë është nga qumështi dhe prodhimet e ti

Vezët

Pas muajit të 8-të ipet e kuqja e vezës e zier mirë në sasi të vogël duke e shtuar gradualisht.

E bardha e vezës ipet pas moshës një vjeç. Vezët e tundura apo gjysëm të ziera nuk preferohen për shkak të alergjisë dhe infeksioneve të mundshme me salmonelën.

Mëlmesat

Kriposja e lehtë e ushqimit lejohet në muajin e 11-të, por nuk përdoren biberi, speci i kuq, senfi, uthulla. Majdanozi dhe selino mund të ipen në formë çaji ose në supë. Farat e kimit (Qimnon) ipen në muajt e parë të jetës në çaj (i dobishëm për tretje dhe largim të gazrave).

Vajrat

Vaji lulediellit, ullirit dhe misrit shtohet në ushqim në muajin e 8-të, mundet edhe buteri ndërsa margarina nuk preferohet.

Uji

Sipas dëshirës

Çaji

Kohëpaskohe si pije, e freskët, e zier nga kaça, kopri dhe kamomila.

Mjalti

Mjalti mund të përmbajë spore të Clostridium botulinum që shkakton botulizmin. Trakti i  tretjes nuk ka aciditet të mjaftueshëm që do shkatërronte sporet, prandaj mjaltin nuk duhet dhënë foshnjës deri sa të mbush një vit.

Kur fëmija adaptohet në shije të ushqimit  atëherë mund të bëhen kombinime të ndryshme të qulleve dhe konsistenca e ushqimit të përshtatet sipas mundësisë së përtypjes dhe daljes së dhëmbëve të fëmijës.

Ushqimi dhe alergjitë

Alergjitë në ushqim te fëmijët janë të shpeshta. Deri në moshën 3 vjeç 6-8% të fëmijëve diagnostikohen me alergji në ushqim.

Sistemi digjestiv i foshnjeve dhe fëmijëve të vegjël nuk ka pjekuri të mjaftueshme dhe me marrjen e produkteve të reja shumë vështirë dallon të “huajën” nga e “vetja . Sistemi imun i zorrëve mund të bëjë “gabime” duke inicuar sistemin mbrojtës ndaj ushqimit dhe duke shkaktuar alergji.

Me rritjen e fëmijës dhe me marrjen e vazhdueshme të ushqimit, sistemi imun gradualisht “pjeket” dhe alergjia në ushqim bëhet më e rrallë. Për këtë arsye në vitin e parë të jetës ushqimi ipet me kujdes të veçantë.

Që nga lindja e deri në muajin e katërt dhe pestë ushqimi i vetëm i nevojshëm është qumështi i nënës apo qumështi formulë (nëse nëna nuk ka mundësi ta ushqejë fëmijën e saj me gji). Shtimi i hershëm i ushqimit, para muajit të katërt të jetës, rrit mundësinë për shfaqjen e alergjisë. Kujdes të veçantë duhet të ketë renditja e përdorimit të produkteve të reja.

Ushqimin të cilin fëmija e provon  për herë të parë duhet të ipet në orët e mëngjesit që të përcillet reaksioni i fëmijës gjatë ditës. Poashtu ushqimi i ri duhet të ipet çdo ditë, minimum 3 ditë radhazi.

Alergjenet më të shpeshta janë dredhëzat, e kuqja dhe e bardha e vezës, mjalti, arrat, bademat, lajthitë, kikiriki, qumështi, frutat e detit. Për këtë arsye këto produkte shtohen në ushqim ngadalë, në moshë të caktuar për produkte përkatëse. 

Ndonjëherë paraqiten probleme respiratore si pengesa në frymëmarrje, rrjedhje hundësh, kollë, teshtitje, e në raste të rënda ngulfatje dhe shok anafilaktik. Ndryshimet në lëkurë paraqiten në minutat e parë deri në gjysëm ore pas marrjes së ushqimit.

Alergjia në ushqim paraqitet në forma të ndryshme, ndryshime në lëkurë si urtika (pllaka të kuqe) apo ekzemë. Alergjitë në disa lloje të ushqimit manifestohen me pengesa në traktin e tretjes si mundim, vjellje, barkqitje, gjakë në feqe si dhe fëmija nuk përparon. Nëse lajmërohet alergjia në ushqim, prindërit duhet fotografuar ndryshimet, të shënojnë se çfarë lloj ushqimi ka ngrënë fëmija atë ditë dhe deri në vizitë te mjeku të evitojnë atë lloj të ushqimit. Shumë alergji të cilat shfaqen në vitin e parë të jetës me kalimin e kohës zhduken apo dobësohen prandaj largimi i ushqimit nga menyja ushqimore nuk bëhet pa konsultimin  e mjekut.Terapia nënkupton evitimin e ushqimit që shkakton alergji e sipas nevojës edhe përdorimin e medikamenteve.

Që nga lindja deri në 5 vjeç, punëtorët shëndetësorë kanë obligim matjen e vazhdueshme të      peshës dhe gjatësisë trupore si dhe interpretimin e tyre përmes tabelave dhe diagrameve ku përcillet zhvillimi i fëmijës

Zhvillimi i këtij materiali u mundësua nga:

Canada Fund for Local Initiatives

Dobijanje zuba

Izvor: March of Dimes, http://www.marchofdimes.org/baby/teething.aspx

Dobijanje prvog zuba je ogromna prekretnica za vašu bebu! Većina beba dobijaju prve zube oko šestog meseca, ali može se desiti i ranije, od trećeg meseca. To je kad zubi vaše bebe izlaze po prvi put preko bebinih desni. Obično prvi izlaze dva prednja zuba, gore ili dole. Većini dece izlaze sva 20 zuba dok napune 3 godine.

Koji su znaci i simptomi koji ukazuju na to da vaša beba dobija zube?

Kod nekih beba to prođe bez ikakvih problema, dok neke bebe imaju bolove samo za kratko vreme. Ali neke bebe mogu imati tegobe nedeljama zbog bolova koje imaju kad im izlaze zubi po prvi put. Znaci i simptome uključuju:

• Je čandrljiv.
• Žvaka nešto tvrdo.
• Plakanje.
• Balavljenje.
• Groznica sa temperaturom do 38.5C.
• Bolovi u stomaku.
• Nadute desni koje bole ako ih taknete.
• Zovite bebinog doktora ako beba izgleda bolesno, izgleda da ima neprestane bolove, ili ima temperaturu više od 38.5C, jer ovi znaci mogu ukazati da nešto drugo nije u redu.

Kako da pomognete bebi kad dobija zube po prvi put?

Da biste pomogli bebi da se oseća bolje:

• Dajte joj nešto što može žvakati, kao na primer gumeni prsten, hladna kašičica ili hladna rukavica za kupanje. Ako grizne ove, onda će ublažiti bol. Ove stvari treba da budu čiste, da biste izbegli mogući infekciju. Takođe neki roditelji su otkrili da ako ohlade gumeni prsten, smanjuje bebine bolove, ali ako ohladite gumeni prsten u frižideru, izvadite ga pre nego što se smrzne, jer onda može povrediti bebine meke desni.
• Trljajte njene desni sa čistim prstom, ali ne dajte bebi nikakve lekove protiv bolova, ili ne trljajte joj desni sa lekovima ili alkoholom. Neki lekovi mogu da naškode vašoj bebi ako proguta previše, a neki prođu kroz usna bez da ima vremena da ublaže bol.
• Očistite joj pljuvačku sa lica da biste izbegli neki osip.

Kako da obezbedite dobro dentalno zdravlje za vašu bebu?

Bebe mogu imati problema za zubima kako na primer karijes, zubobolja ili padanje zubi. Oko 10% dvogodišnjaka imaju jedan karijes ili više, a oko 50% imaju neki karijes do 5 godine. Zato je veoma važno da počnete brigu za bebine zube i desni. Evo kako:

• Hranite bebu samo sa majčinim mlekom tokom prvih 6 meseci najmanje. Ne dajte bebi vodu sa šećerom, sokove ili gazirana pića.
• Nakon što nahranite bebu nežno joj očistite usta nakvašenom maramicom ili mekanom četkicom za zube.
• Perite bebinu cuclu samo sa čistom vodom, a nikad ne čistite cuclu u vaša usta. Nikad ne namazite cuclu sa šećerom ili medom.
• Ne ostavljajte bebu da spava sa flašicom u ustima. Neka beba završi sa hranjenjem pre nego što se naspava, jer ovako štitite njene zube od karijesa.
• Kad beba počne da jede tvrdu hranu, dajte joj samu zdravu hranu, ograničite količinu voćnih sokova koje joj date (najbolje je voda), i dajte joj samo tokom obroka.
• Čistite bebine zubiće dvaput dnevno sa četkicom za zube, odmah nakon što joj izraste prvi zubić.
• Odvedite vašu bebu kod stomatologa čim dobije prvi zubić, ili kad napuni jednu godinu, a potom svakih 6 meseci.
• Naučite bebu da pije sa šoljice kad napuni jednu godinu. Bebe treba da prestanu da upotrebljavaju flašicu za hranjenje izmešiću za hranjenje između 12 i 14 meseca.

Seks i intimnost posle bebe

Vi i vaš muž se još prilagođavate tome da imate bebu pored sebe, i vaš muž može biti nervozan isto kao i vas zbog roditeljstva. Osigurajte se da razgovarate međusobno, jer to će vas čuvati da ne povredite jednog drugog i da ne se osećate frustrirani. Čim možete provedite vreme samo sa jednim drugim. Tražite od nekoga kome verujete da vas čuva bebu dok vi izlazite za sat ili dva na šetnju ili večeru.

Obično možete da počnete da imate seksa opet oko 4-6 nedelje nakon rođenja, iako ne mogu svi da počnu tako rano ili da čekaju tako dugo. Ako ste imali težak porođaj, biće vam potrebno više vremena da se oporavite na fizičkom planu. Iako možda ste spremni fizički, moguće je da psihički niste spremni. Imati bebu je emocionalni ringišpil, i potrebno vam je vremena da se prilagodite. Možda se plašite zbog bolova, ili ste umorni poradi bebe. Iako nemate seksualne odnose, možete ipak da budete intimni: maženje, poljupci, masturbacija i oralni seks su druge opcije koje mogu da vas interesiraju.

Vi možda se sramite zbog izgleda vašeg tela posle porođaja. Nemojte. Samo što ste doneli jedno ljudsko biće u ovom svetu, vaše telo je neverovatno. Nikad ne zaboravite to. Obično, majkama koje rode za prvi put, potrebni su im 6-12 meseci da vrate težinu koju su imale pred porođaja. Takođe, seks može da vam izgleda drugačije. Neretko, žene imaju suvu vaginu zbog hormonalnih promena, tako da koristite lubrifikant. Probajte razne pozicije, da biste pronašli šta vas više prija. Idite vašim tempom i prestanite kad hoćete. Ne brinite, sve će se uskoro vratiti u normalu.

Prve šest nedelje posle porođaja

Courtesy of March of Dimes

Tokom trudnoće vaše telo prolazi kroz brojne promene. Radio je zaista teško da bi održo vašu bebu zdravu u sigurnu. Sad kad beba je tu vaše telo se opet menja, neke su fizičke promene – kako na primer dojke su vam pune mleka. Druge promene su emocionalne, kako na primer dodatni stres. Evo šta biste mogli da očekujete.

Šta su bolovi u perineumu (međici)?

Perineum (međica je oblast među vagine i anusa, koja se rastezne tokom vaginalnog porođaja, i čak može i da se pocepaČesto boli nakon što se porodite. Možda još više boli kada ste imali epiziotomiju (rez napravljen prilikom otvaranja vagine da pomogne bebi da izlazi). Evo šta možete da uradite da biste se nosili sa bolovima perineuma:

• Napravite Kegel vežbe. Ove vežbe pojačaju mišiće u oblast karlice, i tako pomažu perineumu da se isceli. Stezite mišiće koje upotrebite kad hoćete da zaustavite uriniranje, i držite ih tako za 10 sekunde, a onda ih opustite.
• Postavite hladne obloge u perineumu, koristite led umotan u peškir. Ili kupite paketiće za led koje se stave u frižider.
• Sedite na jastuk.
• Kupajte se u toplu kupku.
• Obrišite napred-nazad nakon odlaska u toalet. Ovo može da spreči infekciju dok vaša epiziotomija zaceli.
• Tražite od doktora lekove protiv bolova.

Šta su postporođajni bolovi?

To su grčevi koje imate dok se materica skuplja nazad u svojoj redovnoj veličini. Odmah posle porođaja, vaša materica je okrugla i tvrda i teži preko 1kg. Otprilike 6 nedelja posle porođaja, materica teži samo 50gr. Posle nekoliko dana nećete imati ni grčeve. Pitajte doktora za generične lekove koje možete da uzmete protiv bolova.

Kakve promene trpi vaše telo posle Carskog reza?

Carski rez je ozbiljna operacija, tako da treba vremena da se oporavite. Nekoliko dana a možebi i nedelja posle Carskog reza, vi možete se osećati veoma umorni, zato što ste izgubili krvi tokom operacije. Takođe vaš rez (rez u stomaku) može da vas boli. Evo šta možete uraditi:

• Tražite od doktora lekove protiv bola, i pitajte doktora pred da uzmete bilokakve generične lekove protiv bola.
• Tražite od vašeg muža, porodice ili društva da vam pomogne sa decom i oko kućnih poslova.

Šta je vaginalni sekret?

Je tečnost koje izlazi iz vašeg tela, koja takođe se zove lohija. Vaginalni sekret može biti poobiman posle porođaja. Posle porođaja vaše telo se oslobodi od krvi i tkiva koja je bila u materici. Prvih nekoliko dana je obimno, jarko crveno i čak može imati neke grutke krvi. Vremenom, boja postaće svetlija i imaćete manje sekreta. Sekret možete imati nekoliko nedelja, čak i meseca. Sve dok traje sekret upotrebite sanitarne uloške.

Šta su nabrekle (prepune) dojke?

Ovo je kad vaše dojke su prepune mleka. Može biti bolno. Treba da prođe kad počnete sa dojenjem. Ako ne dojite, potrajaće sve dok proizvodite mleko. Kliknite ovde da biste pogledali kako da se nosite sa prepunim dojkama.

Šta je bol u bradavicama (vrh dojki)?

Ako dojite, prvih nekoliko dana, možete imati osetljivost ili bol u bradavice i oko njih, osobeno ako imate zapucale bradavice. Kliknite ovde da naučite kako da se nosite sa tim. Ali dojenje ne bi trebalo da bude bolno; ako je, verovatno postoji problem sa bebinom rezom dojenjem; kliknite ovde da vidite kako omogućiti dobru poziciju za dojenje rezu.

Šta je otok?

Mnogo žena imaju otečene ruke, noge i lice tokom trudnoće, zbog ekstra tečnosti koje imate u telo, da bi vam pomogli da se spremate za porođaj. Može proći vremena dok ne prođe otok posle porođaja. Evo kako možete da se nosite sa otocima:

• Ležite na vašoj levoj strani i dignite noge.
• Pokušajte da ostanete na sveže i da nosite labavu odeću.

Šta su hemoroidi?

Hemoroidi su bolne, otečene vene u i oko anusa. Mnoge žene ih dobiju tokom trudnoće. Mogu se pogoršati nakon porođaja. Evo šta možete da uradite da biste se nosili sa hemoroidima:

• Kupjate se u toplu kupku.
• Koristite generički sprej ili kremu da bi pomogli ublažavanje bolova. Pitajte svog lekara koje lekove je OK koristiti.
• Jedite namirnice koje su bogate vlaknima, kao što su voće, povrće i hleb od celog zrna i žitarica.
• Pijte mnogo vode.
• Pokušajte da se ne naprežete kada praznite creva.

Šta je konstipacija?

To je kad imate bolove kad prdnete ili problem tokom pražnjenja creva, koje može da vam se sluči posle porođaja. Evo šta možete da uradite da biste se nosili sa konstipacijom:

• Jedite namirnice koje su bogate vlaknima
• Pijte puno vode.
• Pitajte doktora za lekove koje možete uzeti.

Kakve urinarne probleme možete imati posle porođaja?

Možete da osetite bol ili peckanje tokom uriniranja. Ili možete da probate da urinirate ali vidite da ne možete. Ponekad ne možete da zaustavite uriniranje – to se zove inkontinencija (nemogućnost zadržavanja). Ako imate bolove, peckanje, probleme ili inkontinenciju, onda:

• Pijte mnogo vode.
• Pustite da voda teče u lavabo dok vi idete u toalet.
• Kupajte se u toplu kupku.
• Ako bolovi nastavljaju, pričajte sa doktorom.
• Napravite Kegel vežbe da bi ojačali mišiće karlice. Ovo može vam pomoći sa inkontinencijom.

Zašto je moguće da se znojite posle porođaja?

Ovo se često dešava novim majkama, osobeno noći, poradi hormona koje luči vaše telo, tokom trudnoće. Evo šta možete da uradite:

• Spavajte na peškiru da bi vam ostali čist jastuk i posteljina.
• Ne upotrebite mnogo ćebeta i toplu odeću u krevet.

Zašto se osećate umorni posle porođaja?

Krv koju ćete gubiti tokom porođaja može da napravi da posle toka se osećate umorno. I sigurno vaša beba ne ostavlja vas da spavate noći. Evo šta možete da uradite:

• Spavajte kad spava vaša beba, čak i kad drema tokom dana.
• Hranite se sa zdravim namirnicama, kao voće, povrće, hleb i testenine iz celog zrna, i posno meso i piletinu. Ograničavajte slatkiše i namirnice sa puno masti.
• Tražite od muža, porodice ili prijatelja da vam pomognu oko bebe i oko kućnih poslova.

Kada možete opet da zatrudnite?

Ako ne dojite, vaša menstruacija će početi oko 6 i 8 osam nedelje posle porođaja. Ako dojite, onda menstruacije nećete imati mesecima. Neke žene nemaju menstruaciju sve dok doje. Moguće je da ćete ovulirati pre nego dobijete menstruaciju, što znači da možete zatrudneti, nezavisno od toga dali dojite ili ne. Da biste izbegli novu trudnoću ako niste spremni, upotrebite kontraceptive. Ako dojite, pitajte doktora koje kontraceptive da upotrebite, zato što nisu svi kontraceptivi bezbedni za upotrebu tokom dojenja.

Da li možete oslabiti posle porođaja?

Sada je dobro vreme da postavite idealnu težinu, nezavisno od toga kakvu težinu ste imali pre trudnoće. Vi se osećate bolje i manje su mogućnosti da imate zdravstvene probleme, kao dijabetes i visok krvni pritisak, ako imate zdravu težinu. I ako zatrudnite opet, onda je najbolje da imate zdravu težinu pre trudnoće. Evo kako bi mogli da oslabite:

• Pričajte sa doktorom za zdravu težinu. Ako ste bili prekomerne težine pre trudnoće, možda ćete hteti da izgubite više težine nego ste stekli tokom trudnoće.
• Hranite se sa zdravim namirnicama. Ograničavajte slatkiše i namirnice sa puno masti.
• Pijte puno vode.
• Budite aktivna svaki dan. Hodanje i plivanje su odlične aktivnosti za nove mame.
• Dojite vašu bebu, zato što vam pomaže da sagorevate kalorije. Dojenjem ćete izgubiti težinu koju ste dobili tokom trudnoće brže nego ako ne dojite.
• Nemojte se osećati loše ako ne izgubite težinu najbrže što biste želeli. Potrebno je malo vremena za telo (i stomak) da se vrati u formu.

Kakve promene u koži možete da očekujete posle porođaja?

Možete imati strije na stomak, butinama, grudima i odozdo gde se proteže vaša koža tokom trudnoće. Koristiti kreme ili losione na vašoj koži da biste tretirali strije.

Kakve promene u kosi možete da očekujete posle porođaja?

Vaša kosa je možda izgledalo gušća i punija tokom trudnoće. Nakon rođenja bebe, kosa može postati tanka. Možete čak i da gubite kosu. Gubitak kose obično prestaje oko 3 do 4 meseca posle porođaja. Evo šta možete da uradite:

• Jedite puno voća i povrća, jer vam može pomoći u zaštiti kose i pomoći da poraste.
• Budite nežni sa svojom kosom. Ne nosite “konjski rep”, pletenice ili valjci. To može povući i oštetiti kosu.
• Koristite hladnu postavku na fen za kosu.

Na leđima, u kolevci, u sobi roditelja. Ovo će sprečiti Iznenadnu Smrt Novorođenčeta.

Od izuzetne važnosti je da uvek postavite bebu da spava na leđima. Ovo značajno smanjuje rizik od SISN – Sindrom Iznenadne Smrti Novorođenčeta. Vrhunac starosne dobe SISN je između 2-4 meseci. Većina SISN smrtnih slučajeva povezano sa spavanjem, a jedan od najvećih faktora rizika je spavanje na stomak. Otkako su bebe stavljene da spavaju na leđima u SAD, smrtnost od SISN opao za preko 50%. Kada se beba može okrenuti i vratiti na svoju ruku, na oko 4-7 meseci, onda je u redu da ih pustite da spavaju na stomaku ako se kotrljaju na stomak nakon što ih ostavite da spavaju na leđima. Drugi načini da se smanji SISN, uključuju:

• Stavite bebu da spava u krevetiću ili kolevku u roditeljskoj sobi. Ovo takođe čini mnogo lakše dojenje tokom noći. Dok će se beba verovatno probuditi češće da se hrani, studije su pokazale da majke dobijaju bar koliko sna kao kad beba spava u svojoj sobi. Plus bebe koji dele sobu sa roditeljima spavaju ukupno duže od usamljenih beba.
• Osigurajte se da krevetić/kolevka bebe ima čvrstu ravnu površinu i nema ćebad, jastuke, igračke, plišane igračke ili branika podloge. Tu ne bi trebalo da bude više od 6cm između letvice kreveta i ne više od jednog odraslog prsta između dušeka i letvica.
• Ne pregrejati bebu. Beba treba da se obuče u pidžamu, umotana ili u vreću za spavanje (nosive ćebe). Držite sobnu temperaturu između 16 do 20 stepeni C.
• Dojite ako je moguće jer ovo reducira rizik od SISN.
• Ako ne dojite bebu kad je uspavate, onda probajte da je uspavate sa cuclom tokom prve godine.
• Osigurajte se da beba dobije redovnu imunizaciju jer to reducira rizik od SISN za 50%.
• Držite bebu daleko od pušenja jer izloženost na duvanskom dimu dvostruko povećava rizik bebe od SISN. Isto tako, ne pušite u trudnoći jer to utrostručuje rizik od SISN.

Ukoliko planirate da beba spava sa vama u vašem krevetu, onda je veoma važno da pratite sledna uputstva da biste držili bebu sigurnu i sprečiti gušenje. Oko polovine slučajeva SISN-a nastaju kada beba spava u krevetu, kauču, ili fotelji sa nekom drugom osobom.

• Nemojte dozvoliti da neko pod uticajem alkohola ili droga spava u krevetu.
• Nemoj da neko ko puši spava u krevetu, čak i ako ne pušite u krevetu.
• Nemojte dozvoliti da neko ko je suviše bolestan ili umoran da se probudi lako spavati u krevetu.
• Nemojte dozvoliti da druga deca spavaju pored bebe u krevetu.
• Stavite bebu da spava samo na ravan i čvrst dušek. Ne dozvolite beba da spavasa ili bez vas) na vodeni krevet, kao jaje-gajbice dušeka, kauču, fotelji ili neku drugu površinu koja nije firma i može ometati bebino disanje.
• Osigurajte se da posteljine su čvrsto ušuškane, nemojte koristiti teške prekrivači/ćebe i jastuke držati dalje od bebine lice.
• Ne bebu, umesto toga koristite vreću za spavanje i/ili pidžame sa nogama. Da bi se izbeglo pregrevanje, oblačite bebu laganije nego što bi ukoliko bude spavala sama.
• U idealnom slučaju, postavite dušek na podu, tako da ako se beba kotrlja neće pasti daleko. Ako ne onda postavite krevet na zid, ali proverite svakodnevno da se uverite da nema praznina koje vaša beba može da stane u i popunite praznine sa čvrsto valjanim peškira. Nemojte koristiti uzglavljem ili podnožka sa rešetkama više od 6cm osim ili izrezima kao one mogu dovesti u nepriliku glavu bebe. Postavite krevet daleko od stvari u sobi koje mogu biti opasnost za bebu, kao što su kablovi za roletnama, lampe, itd.